Tatarak – właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania. Na co pomaga kłącze tataraku?

Jak wygląda tatarak i gdzie go spotkasz?

Tatarak zwyczajny (Acorus calamus) lubi wodę. Rośnie przy brzegach jezior i stawów, w rowach oraz na innych terenach, gdzie podłoże przez długi czas pozostaje mokre.

Tatarak tworzy gęste kępy długich, sztywnych liści. Od innych roślin nadwodnych odróżnisz go po kilku cechach:

• ma długie, mieczowate liście,
• ma zielonkawy lub żółtozielony kwiatostan przypominający wąską kolbę,
• ma grube kłącze rozrastające się poziomo pod ziemią,
• ma wyraźny, korzenny zapach pojawiający się po roztarciu liści lub kłącza,
• ma tendencję do tworzenia dużych, zwartych kęp.

Wyraźny, korzenny zapach pomaga rozpoznać tatarak, ale nie powinien być jedyną podstawą identyfikacji rośliny. Tatarak wygląda przy tym tak, jakby należał do polskiego krajobrazu od zawsze. Tak nie jest. To gatunek obcego pochodzenia, który dotarł na nasze tereny przed wiekami i bardzo dobrze się zadomowił.

Tatarak a pałka wodna – jak ich nie pomylić?

Pałka wodna i tatarak to różne rośliny. Najłatwiej odróżnisz je po kwiatostanie. Pałka wodna tworzy charakterystyczny gruby, ciemnobrązowy wałek. Tatarak ma węższy kwiatostan, zielonkawy i znacznie mniej rzucający się w oczy.

Korzeń tataraku czy kłącze tataraku?

Określenie korzeń tataraku jest potoczne, ale botanicznie nieprecyzyjne. W zielarstwie wykorzystuje się przede wszystkim kłącze tataraku.

Kłącze to podziemny pęd, który rośnie poziomo. Z niego wyrastają właściwe korzenie i liście. To właśnie kłącze zbiera się jako surowiec zielarski. Różnica nie dotyczy więc tylko nazwy. Kłącze jest aromatyczną częścią rośliny zawierającą olejek eteryczny i inne związki charakterystyczne dla tataraku.

Tatarak – właściwości kłącza i jego zastosowanie

Kłącze tataraku ma długą historię stosowania w zielarstwie. Tradycyjne zastosowanie nie jest jednak tym samym co działanie potwierdzone w badaniach klinicznych. Badania laboratoryjne i na zwierzętach nie pozwalają automatycznie stwierdzić, że taki sam efekt występuje u człowieka.

Kłącze tataraku – na co je stosowano?

W tradycyjnym zielarstwie kłącze wykorzystywano przede wszystkim:

• do wspierania trawienia,
• przy uczuciu pełności i ciężkości po posiłku,
• w przypadku zmniejszonego apetytu,
• jako składnik złożonych mieszanek ziołowych na dolegliwości trawienne.

Tatarak nie powinien jednak przykrywać problemu, który wymaga diagnostyki.

Jeśli ból brzucha regularnie wraca, tracisz masę ciała bez wyraźnego powodu, widzisz krew w stolcu albo masz utrzymujące się problemy z połykaniem lub wypróżnianiem, skonsultuj się z lekarzem. W takiej sytuacji ważniejsze od wyboru ziół jest znalezienie przyczyny objawów.

Co właściwie znajduje się w kłączu tataraku?

Kłącze zawiera olejek eteryczny, którego skład zależy m.in. od odmiany i pochodzenia rośliny. Występują w nim także α-azaron i β-azaron. β-azaron ma znaczenie dla bezpieczeństwa preparatów z tatarakiem.

Jak stosować kłącze tataraku?

Sposób przygotowania kłącza tataraku zależy od konkretnego produktu. Nie zmieniaj samodzielnie podanych proporcji, czasu przygotowania ani zalecanej porcji.

Kłącze tataraku – jak parzyć?

Kłącze często przygotowuje się jako odwar, czyli gotuje w wodzie przez określony czas. Napar powstaje natomiast przez zalanie surowca gorącą wodą. Jeśli producent zaleca przygotowanie odwaru, nie zastępuj go krótkim zalaniem suszu wrzątkiem.

Czy można żuć kłącze tataraku?

Takie zastosowanie pojawiało się w tradycyjnym zielarstwie. Problem polega na tym, że podczas żucia trudno określić, jaką ilość surowca rzeczywiście przyjmujesz. Z podobnego powodu nie warto samodzielnie przygotowywać bardzo mocnych nalewek i ekstraktów.

A co z olejkiem tatarakowym?

Olejek eteryczny jest znacznie bardziej skoncentrowany niż odwar z suszonego kłącza. Nie traktuj więc obu produktów jak zamienników.

Nie stosuj olejku tatarakowego doustnie na własną rękę. Wysokie stężenie składników zwiększa ryzyko przyjęcia ich w zbyt dużej ilości.

Czytaj też:
Co na trawienie? Sprawdzone sposoby

Tatarak na włosy i skórę – po co dodaje się go do kosmetyków?

Tatarak nie kończy swojej „kariery” na zielarstwie. Ekstrakt z tataraku występuje m.in. w kosmetykach do włosów i preparatach do stóp. Gotowy kosmetyk zawiera go w określonym stężeniu, dlatego nie jest odpowiednikiem samodzielnie stosowanego olejku tatarakowego.

Tatarak na włosy

Ekstrakt z tataraku pojawia się m.in. w ziołowych szamponach do włosów osłabionych, łamliwych i zniszczonych. Często łączy się go z innymi składnikami roślinnymi, np. chmielem. Taki szampon pomaga oczyścić włosy i skórę głowy, a jednocześnie wpisuje się w pielęgnację włosów wymagających wzmocnienia. To wygodne rozwiązanie, jeśli chcesz połączyć codzienne mycie z pielęgnacją bez dokładania kolejnego kosmetyku.

Nie traktuj jednak szamponu z tatarakiem jak lek na wypadanie włosów. Nagłe lub nasilone wypadanie może mieć zupełnie inną przyczynę, np. chorobę tarczycy, niedobory, przebytą infekcję, silny stres, działanie leków albo chorobę skóry głowy. Jeśli widzisz wyraźne przerzedzenia albo problem trwa przez dłuższy czas, warto poszukać przyczyny.

Tatarak w pielęgnacji stóp

Tatarak pojawia się również w preparatach do skóry stóp, np. w zasypkach przeznaczonych dla osób zmagających się z nadmierną wilgocią i otarciami. Same zasypki działają przede wszystkim dzięki składnikom pochłaniającym wilgoć. Suchsza skóra mniej przesuwa się i trze wewnątrz buta, co zwiększa komfort podczas chodzenia. Tatarak jest jednym ze składników takich receptur, ale nie odpowiada sam za cały efekt produktu.

Nie nakładaj nierozcieńczonego olejku tatarakowego bezpośrednio na skórę. Olejki eteryczne w dużym stężeniu mogą powodować podrażnienie lub reakcję alergiczną.

Dlaczego tatarak pojawia się też w preparatach do jamy ustnej?

Kłącze tataraku wchodzi w skład niektórych wieloskładnikowych leków roślinnych przeznaczonych do stosowania w jamie ustnej. Nie występuje w nich samo. Łączy się je np. z rumiankiem, szałwią, korą dębu, tymiankiem i miętą. Takie preparaty stosuje się zgodnie ze wskazaniami określonymi dla całego leku, np. przy wybranych stanach zapalnych dziąseł lub błony śluzowej.

Czy domowa płukanka z tataraku działa tak samo?

Nie. Jeśli lek zawiera tatarak, nie oznacza to, że sam tatarak odpowiada za całe jego działanie. Wieloskładnikowy preparat zawiera kilka wyciągów w konkretnych proporcjach. Domowa płukanka przygotowana z jednego surowca nie odtwarza takiej receptury.

Dlatego w przypadku problemów w jamie ustnej lepiej wybrać preparat przeznaczony do konkretnego zastosowania i używać go zgodnie z ulotką.

Kłącze tataraku – przeciwwskazania i bezpieczeństwo

Bezpieczeństwo preparatów z tatarakiem zależy m.in. od zawartości β-azaronu. Ilość tego związku różni się w zależności od odmiany i pochodzenia rośliny.

β-azaron – dlaczego jego zawartość ma znaczenie?

W badaniach przedklinicznych β-azaron wykazywał działanie genotoksyczne i rakotwórcze. Genotoksyczność oznacza zdolność substancji do uszkadzania materiału genetycznego komórek.

Badania te nie pozwalają określić konkretnego ryzyka dla człowieka po zastosowaniu preparatu z tatarakiem. Są jednak podstawą do ograniczania narażenia na β-azaron. Dlatego nie należy przekraczać dawki ani wydłużać czasu stosowania podanego dla konkretnego produktu.

Kto powinien uważać na preparaty z tatarakiem?

Przeciwwskazania zależą od rodzaju preparatu. Inne zasady obowiązują przy suszu do spożycia, inne w przypadku kosmetyku, a jeszcze inne przy wieloskładnikowym leku.

Przed zastosowaniem doustnego produktu sprawdź przede wszystkim:

• czy producent dopuszcza stosowanie go w Twoim wieku,
• czy preparat jest odpowiedni w ciąży i podczas karmienia piersią,
• czy nie masz uczulenia na jego składniki,
• czy sposób stosowania nie koliduje z Twoim leczeniem lub chorobami przewlekłymi.

Jeśli stale przyjmujesz leki albo planujesz dłuższe stosowanie tataraku, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą. Łatwiej wtedy ocenisz, czy dany preparat ma sens w Twojej sytuacji.

Jakie skutki uboczne mogą się pojawić?

W przypadku kosmetyku zwróć uwagę na pieczenie, zaczerwienienie, świąd i wysypkę. Takie objawy mogą świadczyć o podrażnieniu lub reakcji alergicznej. Po preparacie doustnym przerwij stosowanie, jeśli pojawią się niepokojące dolegliwości albo objawy uczulenia.

Nie zwiększaj dawki tylko dlatego, że nie widzisz szybkiego efektu. Większa ilość zwiększa ekspozycję na składniki tataraku, ale nie gwarantuje większych korzyści.

Gdzie sadzić tatarak?

Tatarak najlepiej rośnie na stale wilgotnym lub płytko zalanym podłożu. Sprawdza się przy brzegu oczka wodnego, stawu albo w podmokłej części ogrodu..

Jak sadzić tatarak w oczku wodnym?

Tatarak rozrasta się przez podziemne kłącza. To pomaga mu szybko tworzyć większe kępy, ale w ogrodzie oznacza również konieczność kontrolowania jego wzrostu. Praktycznym rozwiązaniem jest kosz do roślin wodnych. Łatwiej wtedy utrzymać tatarak w wybranej części oczka i ograniczyć rozrastanie kłączy.

Dobre miejsce dla tataraku zapewnia:

• stale wilgotne podłoże lub płytką wodę,
• dostęp do słońca albo lekkiego półcienia,
• przestrzeń na rozwój kłączy,
• możliwość przycinania lub ograniczania kępy, gdy zacznie zajmować zbyt dużo miejsca.

Nie wyrzucaj fragmentów kłącza do jeziora, rzeki czy naturalnego stawu. Tatarak rozmnaża się wegetatywnie, czyli nowa roślina może rozwinąć się nawet z fragmentu podziemnego pędu.

Czy tatarak jest pod ochroną?

Tatarak zwyczajny nie jest obecnie objęty ochroną gatunkową w Polsce. Nie daje Ci to jednak prawa do wykopywania go w dowolnym miejscu. Na terenie parków narodowych, rezerwatów i innych obszarów chronionych obowiązują dodatkowe przepisy. Nie zbieraj też roślin z prywatnego gruntu bez zgody właściciela.

Tatarak jest w Polsce gatunkiem obcego pochodzenia. Jeśli masz go w swoim oczku wodnym, nie przenoś kłączy do naturalnych zbiorników, ponieważ w ten sposób możesz ułatwić dalsze rozprzestrzenianie rośliny.

FAQ – najczęstsze pytania o tatarak

Jak inaczej nazywa się tatarak?

Tatarak zwyczajny ma łacińską nazwę Acorus calamus. Do jego dawnych nazw należą również ajer i kalmus.

Na co pomaga kłącze tataraku?

Kłącze tataraku tradycyjnie stosowano przy problemach z trawieniem i osłabionym apetycie. Nie należy jednak traktować go jako leku na choroby żołądka lub jelit.

Czy pałka wodna i tatarak to to samo?

Nie. Pałka wodna tworzy charakterystyczny gruby, brązowy kwiatostan. Tatarak ma znacznie węższą, zielonkawą kolbę i aromatyczne kłącze.

Jak wygląda kłącze tataraku?

To gruby podziemny pęd rosnący poziomo. Z kłącza wyrastają właściwe korzenie i liście. Po przecięciu intensywnie pachnie.

Kłącze tataraku – jak parzyć?

Sprawdź instrukcję konkretnego produktu. Kłącze często przygotowuje się jako odwar, czyli gotuje w wodzie przez określony czas. Jeśli producent zaleca tę metodę, nie zastępuj jej zwykłym zalaniem suszu wrzątkiem.

Czy tatarak jest pod ochroną?

Nie jest objęty ochroną gatunkową w Polsce. Nadal obowiązują jednak przepisy dotyczące zbierania roślin na terenach chronionych i na cudzym gruncie.

Czy tatarak można stosować na włosy?

Ekstrakt z tataraku znajdziesz w niektórych szamponach i kosmetykach do włosów. Pomagają one w codziennej pielęgnacji, ale nie leczą przyczyn nasilonego wypadania włosów.

Przeczytaj również:
Jakie zioła na wypadanie i porost włosów?