Benzodiazepiny. Działanie, lista leków i skutki uboczne

Właściwości benzodiazepin

Benzodiazepiny należą do grupy leków psychotropowych. Są dostępne w formie doustnej, doodbytniczej, dożylnej i domięśniowej, zależnie od konkretnego wskazania terapeutycznego. Dobrze wchłaniają się z przewodu pokarmowego. Należą do substancji rozpuszczalnych w tłuszczach, co zapewnia im szybkie przenikanie do struktur ośrodkowego układu nerwowego (OUN).

Benzodiazepiny wykazują działanie:

• nasenne,
• uspokajające,
• przeciwdrgawkowe,
• przeciwlękowe,
• miorelaksacyjne (redukujące napięcie mięśni).

Benzodiazepiny różnią się między sobą m.in. czasem działania. Można wyróżnić preparaty krótko-, średnio- i długo działające.

Czytaj też:
Zatrucie lekami. Przykłady, przyczyny, objawy, postępowanie

Benzodiazepiny – jak działają?

Benzodiazepiny działają poprzez receptory GABA-A w ośrodkowym układzie nerwowym. Nasilają działanie kwasu γ-aminomasłowego (GABA), który jest jednym z głównych neuroprzekaźników hamujących aktywność komórek nerwowych.

W efekcie zmniejsza się pobudliwość neuronów, co odpowiada za działanie uspokajające, przeciwlękowe, nasenne, przeciwdrgawkowe i rozluźniające mięśnie.

Benzodiazepiny – lista leków

Do benzodiazepin należą różne substancje czynne, które różnią się m.in. czasem działania i zastosowaniem.

Przykłady to:

• alprazolam,
• bromazepam,
• diazepam,
• klonazepam,
• lorazepam,
• midazolam,
• nitrazepam,
• oksazepam,
• triazolam.

Nazwy handlowe leków mogą różnić się od nazw substancji czynnych. Przykładowo Xanax zawiera alprazolam, a Valium – diazepam.

Benzodiazepiny krótko-, średnio- i długo działające

Benzodiazepiny można również podzielić ze względu na czas działania. Do krócej działających należą m.in. triazolam i midazolam, natomiast do dłużej działających zalicza się np. diazepam. Czas działania zależy nie tylko od samej substancji, ale również od jej metabolizmu i obecności aktywnych metabolitów.

Zastosowanie benzodiazepin

Benzodiazepiny stosuje się m.in. w:

• zaburzeniach lękowych – szczególnie gdy potrzebne jest szybkie zmniejszenie nasilonego lęku,
• bezsenności – zwłaszcza gdy jest związana ze stanami lękowymi,
• napadach paniki – ze względu na szybki początek działania,
• napadach drgawkowych – jako leki przeciwdrgawkowe,
• alkoholowym zespole odstawiennym i jego ciężkiej postaci, czyli delirium tremens,
• anestezjologii – m.in. do premedykacji, czyli przygotowania pacjenta do znieczulenia ogólnego.

Czy można uzależnić się od benzodiazepin?

Przyjmowanie benzodiazepin wiąże się z ryzykiem rozwoju uzależnienia.

Szczególnie narażone są osoby z historią uzależnienia od alkoholu oraz stosujące wysokie dawki benzodiazepin.

Na rozwój uzależnienia może wpływać tolerancja, która polega na konieczności stopniowego zwiększania dawki substancji w celu osiągnięcia tego samego efektu terapeutycznego. Jeśli stosujesz benzodiazepiny, przestrzegaj schematu dawkowania ustalonego przez lekarza i bądź pod jego stałą kontrolą.

Benzodiazepiny – skutki uboczne

W czasie stosowania benzodiazepin może wystąpić czasowa utrata pamięci. Jest to jedno z działań, które może być wykorzystywane w określonych zastosowaniach anestezjologicznych. Do możliwych działań niepożądanych należą również senność, zawroty głowy, zaburzenia koordynacji i osłabienie.

Kolejnym działaniem niepożądanym związanym raczej z gwałtownym odstawieniem leku po długim okresie stosowania jest zespół odstawienny. Może on przebiegać z pobudzeniem, lękiem i bezsennością.

U osób w podeszłym wieku i u dzieci po podaniu benzodiazepin wystąpić może paradoksalna reakcja, polegająca na pobudzeniu, nerwowości i nadmiernej aktywności.

Benzodiazepin – przeciwwskazania

Stosowanie benzodiazepin wymaga szczególnej ostrożności.

Należy zachować ją m.in. w przypadku:

• jednoczesnego stosowania innych leków działających na ośrodkowy układ nerwowy – mogą wzajemnie nasilać swoje działanie,
• chorób układu oddechowego,
• zaburzeń funkcji wątroby,
• podeszłego wieku.

Dokładne przeciwwskazania i środki ostrożności zależą od konkretnej substancji czynnej oraz preparatu. Benzodiazepiny powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza.

Benzodiazepiny a alkohol

Benzodiazepin nie należy łączyć z alkoholem. Obie substancje działają hamująco na ośrodkowy układ nerwowy, dlatego ich jednoczesne stosowanie może prowadzić do nadmiernej senności, zaburzeń świadomości, zaburzeń koordynacji i zwiększenia ryzyka depresji oddechowej.

Benzodiazepiny a barbiturany – czym się różnią?

Benzodiazepiny i barbiturany należą do substancji działających hamująco na ośrodkowy układ nerwowy i wpływają na przekaźnictwo związane z GABA. Różnią się jednak mechanizmem działania, profilem bezpieczeństwa oraz współczesnym zastosowaniem.

Benzodiazepiny – przedawkowanie

Przyjęcie zbyt dużej ilości benzodiazepin może powodować nasilającą się senność, zaburzenia świadomości, zaburzenia koordynacji oraz osłabienie. Szczególnie niebezpieczne może być jednoczesne przyjęcie benzodiazepin z alkoholem lub opioidami, ponieważ zwiększa się ryzyko zahamowania oddychania.

W przypadku podejrzenia przedawkowania należy niezwłocznie skontaktować się z pomocą medyczną.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o benzodiazepiny

Czy benzodiazepiny są bez recepty?

Benzodiazepiny są lekami wydawanymi na receptę. Przykładowo preparaty zawierające alprazolam i diazepam mają kategorię dostępności Rp.

Czy benzodiazepiny to narkotyki?

Nie, benzodiazepiny są lekami psychotropowymi, a nie narkotykami. Mogą jednak powodować tolerancję, zależność i uzależnienie.

Jakie leki należą do benzodiazepin?

Do benzodiazepin należą m.in. alprazolam, diazepam, bromazepam, klonazepam, lorazepam, midazolam, nitrazepam i oksazepam.

Czy Xanax jest benzodiazepiną?

Tak. Xanax zawiera alprazolam, który należy do benzodiazepin.

Czy Valium jest benzodiazepiną?

Tak. Valium zawiera diazepam, który należy do grupy benzodiazepin.

Które benzodiazepiny są najsilniejsze?

Siła działania benzodiazepin zależy od konkretnego leku i dawki, dlatego nie można wskazać jednego preparatu jako „najsilniejszego”. Niektóre benzodiazepiny wykazują silne działanie przeciwlękowe lub nasenne już w małych dawkach, a poszczególne leki różnią się także czasem działania i profilem zastosowania.

Czy benzodiazepiny można łączyć z alkoholem?

Nie łącz benzodiazepin z alkoholem, ponieważ oba działają depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy. Takie połączenie może nasilać senność i zaburzenia świadomości oraz zwiększać ryzyko zaburzeń oddychania.

Przeczytaj również:
Czym jest i jak działa zolpidem?