Dżuma – objawy, przyczyny, leczenie. Czy nadal jest groźna?

Co to jest dżuma?

Dżuma to choroba zakaźna ludzi i zwierząt wywoływana przez bakterię Yersinia pestis. W przyrodzie bakteria utrzymuje się przede wszystkim wśród małych ssaków i ich pcheł, które mogą przenosić zakażenie między zwierzętami oraz na człowieka.

Choroba jest znana również jako zaraza morowa lub czarna śmierć. To właśnie epidemia dżumy w XIV wieku była jedną z największych katastrof demograficznych w historii Europy. Obecnie dżuma nadal występuje, ale dzięki antybiotykoterapii jej przebieg można skutecznie leczyć, jeśli terapia zostanie rozpoczęta odpowiednio wcześnie.

Dżuma w Rosji – aktualna sytuacja

Stan na dzień 5 października 2026 r.: sytuację w obwodzie irkuckim w Rosji obserwują europejskie instytucje w związku z podejrzeniem dżumy płucnej. Sprawa zaczęła się po śmierci pracownicy Irkuckiego Instytutu Przeciwdżumowego, która zmarła 2 października po ciężkim zapaleniu płuc. W związku z podejrzeniem zakażenia około 200 osób, które mogły mieć kontakt ze zmarłą, objęto nadzorem medycznym.

Według doniesień lokalnych mediów kobieta miała podczas pracy w laboratorium przypadkowo rozbić probówkę zawierającą materiał z Yersinia pestis. Ta wersja wydarzeń nie została jednak potwierdzona, a oficjalnie przyczynę jej śmierci określono jako zapalenie płuc o nieustalonej etiologii.

Na ten moment nie potwierdzono wybuchu epidemii dżumy w Rosji. Komisja Europejska poinformowała 5 października, że bardzo uważnie monitoruje sytuację i pozostaje w kontakcie z ekspertami Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).

Czytaj też:
Sepsa. Jakie są jej objawy?

W jaki sposób można zarazić się dżumą?

Do zakażenia Yersinia pestis może dojść na kilka sposobów. Ryzyko zależy od postaci choroby i źródła zakażenia.

Najczęstsze drogi zakażenia to:

• ukąszenie zakażonej pchły,
• bezpośredni kontakt z zakażonymi tkankami lub płynami ustrojowymi zwierzęcia,
• kontakt z zakażonymi materiałami,
• wdychanie zakaźnych cząstek z dróg oddechowych osoby z dżumą płucną.

Dżuma nie przenosi się zwykle łatwo między ludźmi. Wyjątkiem jest przede wszystkim jej postać płucna, która może być przenoszona drogą kropelkową podczas bliskiego kontaktu z chorym.

Dżuma – objawy

Pierwsze objawy dżumy są często niespecyficzne i mogą przypominać inne ostre infekcje. Okres inkubacji zwykle wynosi od 1 do 7 dni.

Do możliwych objawów należą:

• nagła gorączka,
• dreszcze,
• ból głowy,
• osłabienie,
• bóle mięśni i całego ciała,
• nudności i wymioty,
• powiększenie i bolesność węzłów chłonnych,
• kaszel i duszność,
• ból w klatce piersiowej,
• krwioplucie.

Objawy różnią się w zależności od postaci choroby.

Dżuma dymienicza, płucna i posocznicowa

Wyróżnia się trzy główne postacie dżumy: dymieniczą, płucną i posocznicową.

Dżuma dymienicza

Dżuma dymienicza jest najczęstszą postacią choroby. Zwykle rozwija się po ukąszeniu zakażonej pchły. Bakterie przemieszczają się następnie do najbliższych węzłów chłonnych, które stają się powiększone, napięte i bardzo bolesne. Tak zmieniony węzeł określa się jako dymienicę.

Nieleczona dżuma dymienicza może przejść w postać posocznicową lub płucną.

Dżuma płucna

Dżuma płucna jest najcięższą i najbardziej zakaźną postacią choroby. Może rozwinąć się w wyniku przedostania się bakterii do płuc albo jako powikłanie innej postaci dżumy.

Typowe objawy to:

• gorączka,
• kaszel,
• duszność,
• ból w klatce piersiowej,
• krwioplucie.

Dżuma płucna może być przenoszona między ludźmi za pośrednictwem zakaźnych cząstek wydalanych podczas kaszlu i oddychania. Bez szybkiego rozpoznania i leczenia może doprowadzić do zgonu w krótkim czasie.

Dżuma posocznicowa

Dżuma posocznicowa rozwija się, gdy Yersinia pestis przedostaje się do krwiobiegu i intensywnie się namnaża. Może być następstwem innych postaci choroby albo wystąpić od początku jako zakażenie uogólnione.

W ciężkim przebiegu może prowadzić do zaburzeń krążenia, niewydolności narządów, krwawień, uszkodzenia tkanek i martwicy kończyn.

Dżuma – jak długo trwa okres inkubacji?

Okres inkubacji dżumy wynosi zwykle od 1 do 7 dni, choć czas ten zależy od postaci choroby. W przypadku dżumy płucnej pierwsze objawy mogą pojawić się szczególnie szybko.

Dżuma – jak diagnozuje się chorobę?

Rozpoznanie dżumy wymaga potwierdzenia laboratoryjnego. Lekarz bierze pod uwagę objawy, możliwe źródło zakażenia, miejsce pobytu oraz kontakt ze zwierzętami lub pchłami.

W diagnostyce mogą być wykorzystywane:

• badanie materiału pobranego z dymienicy,
• badanie krwi,
• badanie plwociny, szczególnie przy podejrzeniu dżumy płucnej,
• badania wykrywające antygen Yersinia pestis,
• badania mikrobiologiczne i molekularne.

W przypadku podejrzenia dżumy konieczne jest szybkie rozpoczęcie diagnostyki, ponieważ wczesne leczenie znacząco poprawia rokowanie.

Dżuma – leczenie

Dżumę można leczyć za pomocą antybiotyków. Najważniejsze znaczenie ma szybkie rozpoznanie choroby i rozpoczęcie terapii przed wystąpieniem ciężkich powikłań.

W zależności od postaci choroby i sytuacji klinicznej stosuje się m.in. antybiotyki z grupy fluorochinolonów, aminoglikozydów oraz tetracyklin. Do leków wykorzystywanych w terapii należą m.in. cyprofloksacyna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna, gentamycyna, streptomycyna i doksycyklina. Dobór leku zależy od postaci choroby, wieku pacjenta i jego stanu zdrowia.

W ciężkich przypadkach konieczne może być również leczenie wspomagające oraz hospitalizacja.

Czy dżuma jest uleczalna?

Tak. Dżuma jest chorobą uleczalną, jeśli odpowiednie leczenie zostanie rozpoczęte odpowiednio wcześnie. Szczególnie ważne jest szybkie rozpoznanie dżumy płucnej i posocznicowej, ponieważ bez leczenia mogą one bardzo szybko prowadzić do ciężkiego stanu i zgonu.

Czy istnieje szczepionka przeciwko dżumie?

Tak, istnieją szczepionki przeciwko dżumie, ale nie są one powszechnie stosowane w populacji. Szczepienie może być rozważane przede wszystkim u osób narażonych na kontakt z Yersinia pestis, np. pracowników laboratoriów.

W profilaktyce większe znaczenie mają ograniczanie kontaktu z zakażonymi zwierzętami i pchłami oraz odpowiednie działania sanitarne.

Czy dżuma nadal występuje?

Tak. Dżuma nie została całkowicie wyeliminowana. Naturalne ogniska zakażenia Yersinia pestis nadal występują w niektórych regionach Afryki, Azji i obu Ameryk, a zachorowania u ludzi pojawiają się sporadycznie.

W ostatnich dniach uwagę zwróciła sytuacja w obwodzie irkuckim w Rosji. Po śmierci pracownicy Irkuckiego Instytutu Przeciwdżumowego pojawiły się doniesienia o możliwej dżumie płucnej, a osoby mające kontakt z kobietą zostały objęte obserwacją. Rosyjskie służby sanitarne nie potwierdziły jednak, że przyczyną jej śmierci była dżuma – oficjalnie rozpoznano zapalenie płuc o nieustalonej etiologii.

W Europie dżuma nie występuje obecnie jako choroba endemiczna. Pojedyncze przypadki mogą jednak zostać zawleczone z regionów, w których bakteria Yersinia pestis nadal krąży w środowisku.

Czy dżuma może wrócić jako epidemia?

Ryzyko dużej epidemii dżumy w Europie jest obecnie niewielkie, ale sama choroba nie zniknęła ze świata. Pojedyncze przypadki lub lokalne ogniska mogą występować w regionach, w których bakteria krąży wśród zwierząt i pcheł.

Największe zagrożenie epidemiologiczne stwarza dżuma płucna, ponieważ może przenosić się bezpośrednio między ludźmi drogą oddechową. W przypadku wykrycia zachorowania ważne są szybka diagnostyka, izolacja osób z dżumą płucną, obserwacja osób z kontaktu oraz odpowiednie leczenie.

Dżuma – jak zapobiegać zakażeniu?

Ryzyko zachorowania można ograniczyć przede wszystkim poprzez unikanie kontaktu z potencjalnie zakażonymi zwierzętami i ich tkankami oraz ochronę przed ukąszeniami pcheł.

Najważniejsze zasady to:

• unikanie kontaktu z dzikimi gryzoniami i ich padłymi osobnikami,
• stosowanie środków ochrony przed pchłami na terenach, gdzie występuje dżuma,
• unikanie dotykania chorych lub martwych zwierząt,
• przestrzeganie zasad higieny i bezpieczeństwa podczas pracy z potencjalnie zakażonym materiałem,
• zgłoszenie się do lekarza po możliwym kontakcie z zakażonym zwierzęciem lub osobą chorą.

W przypadku dżumy płucnej istotne są również środki ograniczające transmisję drogą oddechową i odpowiednie postępowanie z osobami z bliskiego kontaktu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o dżumę

Co to jest dżuma?

Dżuma to choroba zakaźna wywoływana przez bakterię Yersinia pestis. Może występować jako postać dymienicza, płucna lub posocznicowa.

Czy dżuma jest zaraźliwa?

Tak, ale sposób przenoszenia zależy od postaci choroby. Dżuma płucna może przenosić się między ludźmi drogą oddechową, natomiast dżuma dymienicza najczęściej wiąże się z ukąszeniem zakażonej pchły.

Czy dżuma jest groźna?

Nieleczona dżuma może prowadzić do ciężkich powikłań i zgonu. Dzięki szybkiemu rozpoznaniu i antybiotykoterapii chorobę można skutecznie leczyć.

Czy dżuma występuje w Polsce?

Dżuma nie jest obecnie chorobą endemiczną w Polsce. W Europie nie występuje obecnie naturalny cykl transmisji dżumy, choć możliwe jest zawleczenie zakażenia z regionów, w których choroba występuje.

Jak wygląda dżuma dymienicza?

Typowym objawem dżumy dymieniczej są powiększone i bardzo bolesne węzły chłonne, czyli dymienice. Towarzyszyć im mogą gorączka, dreszcze, ból głowy i silne osłabienie.

Czy dżuma może być przenoszona z człowieka na człowieka?

Tak, przede wszystkim w przypadku dżumy płucnej. Zakażenie może przenosić się za pośrednictwem zakaźnych cząstek wydalanych podczas kaszlu i oddychania.

Przeczytaj również:
Cholera. Czy istnieje ryzyko epidemii?