Rak jelita grubego. Jakie objawy o nim świadczą?

Rak jelita grubego – przyczyny i czynniki ryzyka

Rak jelita grubego najczęściej rozwija się sporadycznie, czyli bez wyraźnego obciążenia rodzinnego. Takie przypadki stanowią około 75% zachorowań. U około 10–20% pacjentów obserwuje się rodzinne występowanie choroby, natomiast około 5–10% przypadków wiąże się z dziedzicznymi predyspozycjami genetycznymi.

Na rozwój raka jelita grubego wpływają zarówno czynniki, na które nie masz wpływu, jak i te związane ze stylem życia.

Do najważniejszych czynników ryzyka należą:

• wiek – ryzyko zachorowania wyraźnie wzrasta po 50. roku życia, choć nowotwór może wystąpić również u młodszych osób,
• nieswoiste choroby zapalne jelit – wieloletnia choroba Leśniowskiego-Crohna obejmująca jelito grube oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego zwiększają ryzyko nowotworu,
• przebyta radioterapia – napromienianie okolicy jamy brzusznej lub miednicy może zwiększać ryzyko raka jelita grubego, szczególnie wiele lat po zakończeniu leczenia,
• mukowiscydoza – osoby chorujące na mukowiscydozę są bardziej narażone na raka jelita grubego. Ryzyko dodatkowo wzrasta po przeszczepieniu narządu,
• otyłość – szczególnie nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania,
• cukrzyca typu 2 – wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jelita grubego,
• dieta bogata w czerwone i przetworzone mięso – częste spożywanie wędlin, kiełbas, bekonu czy dużych ilości czerwonego mięsa zwiększa ryzyko choroby,
• palenie papierosów – sprzyja powstawaniu polipów jelita grubego, z których część może przekształcić się w nowotwór złośliwy,
• spożywanie alkoholu – zwiększa ryzyko raka jelita grubego oraz innych nowotworów.

Znaczenie ma również historia rodzinna. Jeśli u Twoich bliskich rozpoznano raka jelita grubego, poinformuj o tym lekarza. Możesz potrzebować wcześniejszych lub częstszych badań profilaktycznych.

Czytaj też:
Jelito grube. Budowa, funkcje i najczęstsze choroby

Dieta a rak jelita grubego – co jeść, aby zmniejszyć ryzyko?

To, co jesz na co dzień, może wpływać na ryzyko rozwoju raka jelita grubego. Znaczenie mają zarówno wybierane produkty, jak i sposób ich przygotowywania.

Dieta bogata w przetworzone mięso i uboga w błonnik może zwiększać ryzyko zachorowania. Niekorzystnie działa również nadmierna masa ciała, szczególnie otyłość brzuszna.

Jak zmienić sposób odżywiania, aby zadbać o zdrowie jelit?

• Wybieraj produkty pełnoziarniste – jedz pieczywo razowe, grube kasze, płatki owsiane i inne produkty bogate w błonnik.
• Jedz więcej warzyw i owoców – regularnie sięgaj po warzywa liściaste, cebulę, czosnek, por, owoce jagodowe i inne produkty roślinne.
• Włącz do diety rośliny strączkowe – fasola, soczewica, ciecierzyca i groch dostarczają błonnika oraz cennych składników odżywczych.
• Wybieraj zdrowe źródła tłuszczu – uwzględniaj w jadłospisie ryby, orzechy, siemię lniane i nasiona chia.
• Ogranicz czerwone mięso – zmniejsz spożycie wołowiny, wieprzowiny i baraniny.
• Unikaj przetworzonego mięsa – ogranicz wędliny, parówki, kiełbasy i bekon.
• Ogranicz smażenie i grillowanie w wysokiej temperaturze – szczególnie unikaj przypalania mięsa.

Pamiętaj, że nie istnieje jeden produkt, który zapobiega rakowi jelita grubego. Największe znaczenie ma całokształt diety, utrzymywanie prawidłowej masy ciała i regularna aktywność fizyczna.

Polipy jelita grubego – jakie dają objawy?

Rak jelita grubego często rozwija się z polipów, czyli zmian powstających na błonie śluzowej jelita. Większość polipów ma charakter łagodny, ale niektóre, zwłaszcza gruczolaki, mogą z czasem przekształcić się w nowotwór złośliwy.

Proces ten zwykle trwa wiele lat. Dlatego tak ważne jest wykrywanie i usuwanie polipów podczas kolonoskopii.

Czy polipy jelita grubego bolą? Najczęściej nie. Niewielkie polipy zazwyczaj nie powodują żadnych dolegliwości i są wykrywane przypadkowo podczas badania.

Jeśli pojawiają się objawy, mogą obejmować:

• krwawienie z odbytu,
• obecność krwi w stolcu,
• śluz w kale,
• zmianę rytmu wypróżnień,
• uczucie parcia na stolec.

Większe polipy mogą powodować bardziej nasilone dolegliwości. Nie oznacza to jednak, że każdy polip prowadzi do rozwoju raka.

Podczas kolonoskopii lekarz może usunąć wykrytą zmianę i przekazać ją do badania histopatologicznego. Pozwala ono określić rodzaj polipa i ocenić, czy występują w nim zmiany nowotworowe.

Rak jelita grubego – pierwsze objawy

Rak jelita grubego we wczesnym stadium często nie daje żadnych objawów. Z czasem mogą pojawić się dolegliwości, które łatwo pomylić z innymi chorobami układu pokarmowego.

Objawy zależą między innymi od wielkości guza i miejsca, w którym rozwija się nowotwór.

Jakie objawy raka jelita grubego powinny zwrócić Twoją uwagę?

• Krew w stolcu – może być jasnoczerwona lub ciemna. Czasami krwawienie jest niewidoczne gołym okiem.
• Zmiana rytmu wypróżnień – pojawiają się uporczywe zaparcia, biegunki lub naprzemienne występowanie obu dolegliwości.
• Bóle brzucha – mogą mieć charakter skurczowy, nawracający lub przewlekły.
• Wzdęcia – szczególnie jeśli utrzymują się przez dłuższy czas i towarzyszą im inne objawy.
• Zmiana wyglądu stolca – stolec może stać się węższy niż zwykle, choć sam ten objaw nie jest charakterystyczny dla nowotworu.
• Uczucie niepełnego wypróżnienia – mimo skorzystania z toalety nadal odczuwasz potrzebę oddania stolca.
• Niedokrwistość – przewlekła utrata niewielkich ilości krwi może prowadzić do anemii, której objawami są osłabienie, bladość skóry i szybkie męczenie się.
• Niezamierzona utrata masy ciała – chudniesz, mimo że nie zmieniasz diety ani aktywności fizycznej.
• Brak apetytu – może pojawić się wraz z postępem choroby.

Pamiętaj, że wymienione objawy nie muszą oznaczać raka jelita grubego. Mogą występować również w przypadku hemoroidów, zespołu jelita drażliwego czy chorób zapalnych jelit.

Nie ignoruj jednak krwi w stolcu, niewyjaśnionej niedokrwistości ani utrzymujących się zmian rytmu wypróżnień. Jeśli zauważysz takie dolegliwości, skonsultuj się z lekarzem.

Silny ból brzucha, znaczne wzdęcie, wymioty i zatrzymanie gazów oraz stolca mogą wskazywać na niedrożność jelit i wymagają pilnej pomocy medycznej.

Jak rozpoznać raka jelita grubego? Badania i diagnostyka

Podstawowym badaniem pozwalającym rozpoznać raka jelita grubego jest kolonoskopia. Podczas badania lekarz ogląda wnętrze jelita grubego za pomocą giętkiego endoskopu wyposażonego w kamerę.

Jeśli zauważy podejrzaną zmianę, może pobrać jej fragment do badania histopatologicznego. To właśnie wynik tego badania pozwala potwierdzić rozpoznanie nowotworu.

W diagnostyce raka jelita grubego wykorzystuje się również:

• Morfologię krwi – pomaga wykryć niedokrwistość, która może być następstwem przewlekłego krwawienia z przewodu pokarmowego.
• Tomografię komputerową (TK) – służy przede wszystkim do oceny zaawansowania choroby i wykrywania ewentualnych przerzutów.
• Rezonans magnetyczny (MRI) – ma szczególne znaczenie w ocenie miejscowego zaawansowania raka odbytnicy.
• USG jamy brzusznej – może stanowić badanie uzupełniające.
• Endosonografię – wykorzystuje się w wybranych przypadkach, szczególnie przy ocenie zmian w odbytnicy.
• PET/TK – znajduje zastosowanie w określonych sytuacjach klinicznych, np. przy podejrzeniu wznowy nowotworu.

Lekarz może również zlecić oznaczenie stężenia CEA, czyli antygenu rakowo-płodowego. Jest to marker nowotworowy wykorzystywany głównie do monitorowania leczenia i obserwacji po jego zakończeniu.

Prawidłowy wynik CEA nie wyklucza raka jelita grubego. Samo oznaczenie tego markera nie służy do rozpoznawania choroby ani badań przesiewowych.

Rak jelita grubego – jak wygląda leczenie?

Sposób leczenia raka jelita grubego zależy przede wszystkim od lokalizacji guza, stopnia zaawansowania choroby i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Podstawową metodą leczenia nowotworu ograniczonego do jelita jest operacja. Chirurg usuwa fragment jelita z guzem oraz okolicznymi węzłami chłonnymi.

Zabieg może zostać przeprowadzony metodą klasyczną lub małoinwazyjną, np. laparoskopową. Jeśli jest to możliwe, chirurg odtwarza ciągłość przewodu pokarmowego.

W zależności od sytuacji klinicznej stosuje się także:

• chemioterapię – może być podawana po operacji, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby, lub w leczeniu zaawansowanego nowotworu. Nie każdy pacjent wymaga chemioterapii,
• radioterapię – wykorzystuje się przede wszystkim w leczeniu raka odbytnicy, często przed operacją,
• leczenie celowane – stosowane u wybranych pacjentów, zależnie od cech molekularnych nowotworu,
• immunoterapię – może być skuteczna w określonych typach raka jelita grubego, m.in. w nowotworach z zaburzeniami mechanizmów naprawy DNA.

Wczesne wykrycie raka jelita grubego zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Dlatego nie warto czekać na pojawienie się nasilonych objawów.

Profilaktyka raka jelita grubego – jak zmniejszyć ryzyko zachorowania?

Chociaż nie wszystkim przypadkom raka jelita grubego można zapobiec, zdrowe nawyki i regularne badania mogą znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania.

Co możesz zrobić?

• Bądź aktywny fizycznie – regularny ruch pomaga zmniejszyć ryzyko raka jelita grubego. Badania wskazują, że osoby najbardziej aktywne mogą mieć ryzyko niższe nawet o około 25% w porównaniu z osobami najmniej aktywnymi.
• Dbaj o prawidłową masę ciała – szczególnie ważne jest unikanie otyłości brzusznej.
• Jedz produkty bogate w błonnik – wybieraj pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, owoce i rośliny strączkowe.
• Ogranicz czerwone i przetworzone mięso – częściej zastępuj je rybami i roślinnymi źródłami białka.
• Nie pal papierosów – rzucenie palenia przynosi korzyści zdrowotne i zmniejsza ryzyko wielu nowotworów.
• Unikaj alkoholu – im mniej go spożywasz, tym mniejsze ryzyko związanych z nim chorób nowotworowych.
• Wykonuj badania profilaktyczne – kolonoskopia pozwala wykryć i usunąć polipy, zanim rozwinie się z nich rak.

W badaniach obserwowano również związek między stosowaniem aspiryny i niektórych niesteroidowych leków przeciwzapalnych a mniejszym ryzykiem raka jelita grubego.

Nie oznacza to jednak, że warto przyjmować je profilaktycznie na własną rękę. Leki te mogą powodować poważne działania niepożądane, w tym krwawienia z przewodu pokarmowego. O ich stosowaniu powinien decydować lekarz.

Kolonoskopia – kiedy wykonać badanie?

Kolonoskopia jest jednym z najważniejszych badań w profilaktyce raka jelita grubego. Pozwala wykryć zarówno nowotwór we wczesnym stadium, jak i polipy, które mogą z czasem przekształcić się w raka.

W Polsce z bezpłatnej kolonoskopii w ramach programu badań przesiewowych mogą skorzystać osoby:

• w wieku 50–65 lat – jeśli spełniają kryteria programu;
• w wieku 40–49 lat – jeśli u krewnego pierwszego stopnia, czyli rodzica, rodzeństwa lub dziecka, rozpoznano raka jelita grubego.

Jednym z warunków udziału w programie jest brak kolonoskopii wykonanej w ciągu ostatnich 10 lat. Obowiązują również inne kryteria kwalifikacji.

Jeśli chorujesz na nieswoiste zapalenie jelit, masz dziedziczne predyspozycje do nowotworów lub w Twojej rodzinie występował rak jelita grubego, lekarz może zalecić rozpoczęcie badań wcześniej i wykonywanie ich częściej.

Nie czekaj na wiek kwalifikujący do badań przesiewowych, jeśli masz niepokojące objawy. W takiej sytuacji potrzebna jest diagnostyka, niezależnie od wieku.

FAQ – Najczęstsze pytania o raka jelita grubego 

Czy rak jelita grubego zawsze daje objawy?

Nie. We wczesnym stadium rak jelita grubego może rozwijać się bezobjawowo. Dlatego badania profilaktyczne są ważne nawet wtedy, gdy nie odczuwasz żadnych dolegliwości.

Czy krew w stolcu oznacza raka jelita grubego?

Nie zawsze. Krew w stolcu może być objawem hemoroidów, szczeliny odbytu, chorób zapalnych jelit lub nowotworu. Każde niewyjaśnione krwawienie wymaga jednak konsultacji lekarskiej.

Czy rak jelita grubego boli?

We wczesnym stadium choroba często nie powoduje bólu. Wraz z jej rozwojem mogą pojawić się skurczowe bóle brzucha, wzdęcia i zaburzenia wypróżniania.

Czy rak jelita grubego jest uleczalny?

Tak, szczególnie jeśli zostanie wykryty we wczesnym stadium. Szanse na wyleczenie zależą przede wszystkim od stopnia zaawansowania nowotworu i możliwości zastosowania skutecznego leczenia.

Czy rak jelita grubego występuje przed 50. rokiem życia?

Tak. Chociaż ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem, rak jelita grubego może rozwinąć się również u osób młodszych. Dlatego nie należy lekceważyć niepokojących objawów niezależnie od wieku.

Przeczytaj również:
Kolonoskopia. Jak przebiega badanie? Jak się do niego przygotować?