Badanie FSH. Normy, badanie i interpretacja wyników

FSH – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Stężenie hormonu folikulotropowego we krwi, które pomaga ocenić funkcję gonad oraz osi podwzgórze-przysadka-gonady.
• Materiał: Krew żylna (surowica).
• Kiedy zbadać? Przy zaburzeniach płodności, nieregularnych lub nieobecnych miesiączkach, podejrzeniu menopauzy, POI lub zaburzeń dojrzewania.
• Czy trzeba być na czczo? Tak.
• Ile kosztuje? Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego.
• Inne nazwy/skróty: hormon folikulotropowy, FSH (follicle-stimulating hormone).

Czytaj też:
Badania hormonalne. Kiedy i jakie powinno się zrobić?

FSH – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie FSH wykonuje się przede wszystkim przy podejrzeniu zaburzeń funkcji gonad, problemach z płodnością lub nieprawidłowościach cyklu miesiączkowego.

Najczęstsze wskazania to:

• zaburzenia płodności – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Niepłodność może mieć wiele przyczyn, w tym zaburzenia hormonalne dotyczące podwzgórza, przysadki, jajników lub jąder,
• nieregularne lub nieobecne miesiączki – szczególnie gdy zaburzenia cyklu mogą wskazywać na nieprawidłową funkcję jajników lub osi podwzgórze-przysadka-gonady,
• podejrzenie menopauzy lub przedwczesnej niewydolności jajników (POI) – podwyższone stężenie FSH jest jednym z elementów diagnostyki POI,
• ocena funkcji osi podwzgórze-przysadka-gonady – gdy lekarz podejrzewa zaburzenia hormonalne wpływające na funkcjonowanie jajników lub jąder,
• zaburzenia dojrzewania u dzieci i młodzieży – FSH jest jednym z hormonów oznaczanych w diagnostyce zaburzeń dojrzewania płciowego.

U mężczyzn badanie FSH może być wykonywane m.in. przy nieprawidłowych wynikach badania nasienia, zaburzeniach płodności lub podejrzeniu niewydolności jąder.

FSH – przygotowanie do badania

Krew pobiera się rano, na czczo. Od ostatniego posiłku powinno upłynąć co najmniej 12 godzin. Rano przed pobraniem można wypić wodę niegazowaną.

Kobiety miesiączkujące powinny zaplanować pobranie na początek cyklu, najlepiej między 2. a 5. dniem miesiączki. Jest to szczególnie istotne, gdy FSH jest oznaczane w ramach oceny rezerwy jajnikowej.

Jeśli przyjmujesz leki lub preparaty hormonalne, poinformuj o nich personel punktu pobrań. Dotyczy to m.in. antykoncepcji hormonalnej, hormonalnej terapii zastępczej (HTZ), klomifenu i analogów GnRH. Nie odstawiaj samodzielnie żadnych leków przed badaniem.

FSH – pobierany materiał

Krew żylna, zazwyczaj pobierana z żyły łokciowej lub mocz. 

FSH – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Tak. Badanie najlepiej wykonać rano, po zachowaniu co najmniej 12 godzinnej przerwy od ostatniego posiłku. 

FSH – cena badania

 Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań. 

FSH – co może wpłynąć na wynik?

Stężenie FSH zmienia się w zależności od fazy cyklu oraz funkcjonowania osi podwzgórze-przysadka-gonady.

Przy interpretacji wyniku należy uwzględnić:

• fazę cyklu miesiączkowego – stężenie FSH zmienia się w trakcie cyklu, dlatego dzień pobrania ma znaczenie dla interpretacji wyniku,
• ciążę – w ciąży stężenie FSH jest fizjologicznie niskie,
• antykoncepcję hormonalną i HTZ – stosowane hormony mogą wpływać na stężenie FSH i utrudniać interpretację wyniku,
• leki i preparaty hormonalne – m.in. klomifen, analogi GnRH, steroidy anaboliczne i hormony płciowe mogą wpływać na funkcjonowanie osi hormonalnej,
• intensywny wysiłek fizyczny, stres i niedobór energii – mogą zaburzać wydzielanie hormonów odpowiedzialnych za prawidłowe funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-gonady,
• masę ciała i sposób odżywiania – otyłość oraz niedożywienie mogą wiązać się z zaburzeniami cyklu i zmianami w wydzielaniu hormonów.

FSH – normy badania

Zakres referencyjny FSH zależy od płci, wieku oraz fazy cyklu miesiączkowego. Podane wartości mają charakter orientacyjny. Podczas interpretacji wyniku należy przede wszystkim uwzględnić zakres referencyjny podany przez laboratorium, ponieważ może on różnić się w zależności od zastosowanej metody oznaczenia.

FSH – normy dla kobiet

U kobiet w wieku rozrodczym stężenie FSH zmienia się w zależności od fazy cyklu miesiączkowego.

Orientacyjne zakresy wynoszą:

• faza folikularna (2.-5. dzień cyklu): 3,0-12,0 IU/l,
• faza owulacyjna: 12,0-90,0 IU/l,
• faza lutealna: 1,5-10,0 IU/l.

Po menopauzie stężenie FSH jest fizjologicznie wyższe i wynosi powyżej 30,0-40,0 IU/l.

FSH – normy dla mężczyzn

U mężczyzn stężenie FSH nie zmienia się cyklicznie tak jak u kobiet. Orientacyjny zakres referencyjny wynosi 1,4-12,0 IU/l.

FSH – normy u dzieci

U dzieci zakres referencyjny FSH zależy od wieku, płci oraz stadium dojrzewania płciowego. U małych dzieci stężenie hormonu jest zazwyczaj niskie, a podczas dojrzewania stopniowo się zwiększa. Wynik u dziecka należy interpretować z uwzględnieniem wieku i etapu rozwoju oraz zakresu referencyjnego właściwego dla danej grupy wiekowej.

FSH – normy u kobiet w ciąży

W ciąży stężenie FSH jest fizjologicznie niskie, ponieważ zmiany hormonalne związane z ciążą hamują wydzielanie gonadotropin przez przysadkę. Badanie FSH w ciąży wykonuje się rzadko, dlatego wynik powinien być interpretowany przez lekarza w kontekście konkretnej sytuacji klinicznej.

FSH – przyczyny niskiego poziomu

Obniżone stężenie FSH może wskazywać na zaburzenia funkcji podwzgórza lub przysadki, ale może również występować fizjologicznie, np. w ciąży, albo pod wpływem leków i hormonów.

Do możliwych przyczyn należą:

• zaburzenia funkcji przysadki lub podwzgórza (hipogonadyzm hipogonadotropowy) – mogą być związane m.in. z chorobami przysadki, zaburzeniami genetycznymi lub innymi zaburzeniami osi hormonalnej,
• hiperprolaktynemia – podwyższone stężenie prolaktyny może zaburzać wydzielanie gonadotropin, w tym FSH,
• stosowanie steroidów anabolicznych lub egzogennych hormonów płciowych – może hamować funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-gonady,
• ciąża – stężenie FSH jest w tym okresie fizjologicznie niskie,
• niedobór energii, niedożywienie i bardzo intensywny wysiłek fizyczny – mogą zaburzać funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-gonady.

FSH – niski poziom a objawy

Objawy związane z obniżonym FSH zależą od przyczyny zaburzenia i płci:

• u kobiet: nieregularne lub brak miesiączki, zaburzenia owulacji, trudności z zajściem w ciążę, obniżone libido,
• u mężczyzn: zaburzenia produkcji plemników, obniżona płodność i libido.

Objawy te nie są charakterystyczne wyłącznie dla niskiego FSH. Wynik należy interpretować razem z innymi hormonami, objawami oraz informacjami o przyjmowanych lekach.

FSH – jak podnieść poziom?

Leczenie nie polega na samodzielnym podnoszeniu stężenia FSH, ale na ustaleniu i leczeniu przyczyny jego obniżenia. W zależności od rozpoznania postępowanie może obejmować leczenie choroby podstawowej, uzupełnienie niedoborów energii i poprawę odżywienia, ograniczenie nadmiernego wysiłku lub odpowiednie leczenie hormonalne.

FSH – przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższone stężenie FSH może wskazywać na zaburzenia funkcji gonad. Przysadka zwiększa wtedy wydzielanie FSH, aby pobudzić jajniki lub jądra do pracy.

Do możliwych przyczyn należą:

• przedwczesna niewydolność jajników (POI) – u kobiet przed 40. rokiem życia podwyższone FSH może być jednym z elementów rozpoznania tego zaburzenia,
• menopauza – wraz z wygasaniem funkcji jajników stężenie FSH fizjologicznie wzrasta,
• zespół Turnera – zaburzenie genetyczne, które może prowadzić do niewydolności jajników,
• zespół Klinefeltera u mężczyzn – dodatkowy chromosom X może prowadzić do pierwotnej niewydolności jąder i podwyższenia FSH,
• chemioterapia lub radioterapia – mogą uszkadzać jajniki lub jądra i prowadzić do zaburzeń ich funkcji,
• autoimmunologiczne choroby jajników – mogą prowadzić do uszkodzenia tkanki jajnikowej i zaburzenia jej funkcji.

FSH – wysoki poziom a objawy

Objawy związane z podwyższonym FSH wynikają przede wszystkim z zaburzeń funkcji gonad i towarzyszących im zmian stężenia hormonów płciowych:

• u kobiet: uderzenia gorąca, suchość pochwy, nieregularne lub nieobecne miesiączki oraz trudności z zajściem w ciążę,
• u mężczyzn: obniżona płodność i zaburzenia produkcji plemników.

Podwyższone FSH samo w sobie nie powoduje charakterystycznych objawów. Wynik należy interpretować razem z wiekiem, płcią, objawami oraz wynikami innych badań hormonalnych.

FSH – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Niezależnie od wyniku badania FSH skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

FSH rzadko interpretuje się w oderwaniu od innych danych. Znaczenie pojedynczego wyniku zależy m.in. od wieku, płci, fazy cyklu, objawów oraz wyników innych badań hormonalnych.

W zależności od przyczyny wykonania badania wynik FSH może oceniać:

• ginekolog lub endokrynolog – przy zaburzeniach cyklu, podejrzeniu menopauzy, POI lub problemach z płodnością u kobiet,
• androlog lub urolog – przy zaburzeniach płodności lub podejrzeniu zaburzeń funkcji jąder u mężczyzn,
• endokrynolog dziecięcy – przy zaburzeniach dojrzewania u dzieci.

Powiązane badania

FSH może być oznaczany razem z innymi badaniami hormonalnymi.

Ich dobór zależy od płci, objawów i przyczyny wykonania badania:

• LH (hormon luteinizujący) – razem z FSH pomaga ocenić funkcjonowanie osi podwzgórze–przysadka–gonady,
• estradiol – u kobiet może być oznaczany razem z FSH w ocenie funkcji jajników,
• prolaktyna – jej podwyższone stężenie może zaburzać wydzielanie gonadotropin i wpływać na cykl miesiączkowy,
• TSH – pomaga ocenić funkcję tarczycy, której zaburzenia mogą wpływać na cykl miesiączkowy i płodność,
• AMH (hormon antymüllerowski) – jeden z markerów rezerwy jajnikowej,
• testosteron – u mężczyzn jest jednym z badań wykorzystywanych w ocenie funkcji hormonalnej jąder,
• progesteron – u kobiet może być oznaczany w celu oceny owulacji i fazy lutealnej,
• inhibina B – u mężczyzn może uzupełniać ocenę funkcji jąder i spermatogenezy.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o badanie FSH

FSH – co to za badanie?

FSH to badanie stężenia hormonu folikulotropowego we krwi. Pomaga ocenić m.in. funkcjonowanie jajników u kobiet i jąder u mężczyzn.

Kiedy badać FSH?

Termin badania FSH zależy od jego celu oraz płci. U kobiet dzień cyklu może mieć znaczenie, dlatego termin warto ustalić z lekarzem.

Czy FSH bada się na czczo?

Tak, badanie FSH wykonuje się na czczo. Przed pobraniem krwi przestrzegaj zaleceń laboratorium dotyczących przygotowania do badania.

Gdzie można wykonać badanie FSH?

Badanie FSH możesz wykonać w laboratorium diagnostycznym, które oferuje oznaczenie tego hormonu. Wymagania dotyczące skierowania zależą od miejsca wykonania badania.

Ile kosztuje badanie FSH?

Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.

Przeczytaj również:
Objawy menopauzy. Jak je złagodzić?