Badanie DHEA-S. Normy, wskazania i interpretacja wyników

DHEA-S – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Stężenie siarczanu dehydroepiandrosteronu we krwi, które pomaga ocenić aktywność androgenową kory nadnerczy.
• Materiał: krew żylna.
• Kiedy zbadać? Przy podejrzeniu zaburzeń hormonalnych, hirsutyzmu, nieregularnych miesiączek, zespołu policystycznych jajników (PCOS) lub chorób nadnerczy.
• Czy trzeba być na czczo? Tak.
• Ile kosztuje? Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle 1-2 dni robocze,
• Inne nazwy i skróty: DHEA-S, DHEAS, DHEA-SO4, siarczan dehydroepiandrosteronu, dehydroepiandrosterone sulfate (ang.).

Czytaj też:
Badanie testosteronu. Normy, przygotowanie i interpretacja wyników

DHEA-S – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie DHEA-S wykonuje się przede wszystkim przy podejrzeniu zaburzeń hormonalnych związanych z nadmiarem androgenów lub nieprawidłową pracą nadnerczy.

Kobiety:

Mężczyźni:

Dzieci:

DHEA-S – jak przygotować się do badania?

Jeśli przyjmujesz leki lub suplementy diety, poinformuj o nich personel punktu pobrań. Nie odstawiaj samodzielnie żadnych leków przed badaniem.

Krew pobiera się rano, na czczo. Od ostatniego posiłku powinno upłynąć co najmniej 12 godzin. Rano przed pobraniem można wypić wodę niegazowaną.

DHEA-S – pobierany materiał

Krew żylna, zazwyczaj pobierana z żyły łokciowej.

DHEA-S – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Tak. Badanie najlepiej wykonać rano, po zachowaniu co najmniej 12 godzinnej przerwy od ostatniego posiłku. 

DHEA-S – cena badania

Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.

DHEA-S – co może wpłynąć na wynik badania?

Stężenie DHEA-S jest stosunkowo stabilne w ciągu doby, ale na wynik mogą wpływać różne czynniki, w tym:

• suplementy DHEA – mogą zwiększać stężenie hormonu,
• doustna antykoncepcja hormonalna – może obniżać stężenie DHEA-S,
• kortykosteroidy – ich stosowanie może zmniejszać stężenie hormonu poprzez wpływ na aktywność nadnerczy,
• wiek – stężenie DHEA-S jest zwykle najwyższe u młodych dorosłych, a następnie stopniowo zmniejsza się wraz z wiekiem,
• ciąża – może wiązać się z obniżeniem stężenia DHEA-S,
• choroby przewlekłe – niektóre schorzenia mogą wpływać na stężenie hormonu i interpretację wyniku.

DHEA-S – normy badania

Zakresy referencyjne DHEA-S zależą przede wszystkim od wieku i płci, a także od metody oznaczenia stosowanej w laboratorium. Podane poniżej wartości są orientacyjne i mogą różnić się od zakresów na wyniku konkretnego badania.

DHEA-S – normy dla kobiet

Orientacyjne zakresy referencyjne DHEA-S u kobiet:

DHEA-S – normy dla mężczyzn

Orientacyjne zakresy referencyjne DHEA-S u mężczyzn:

DHEA-S – normy u dzieci

Stężenie DHEA-S u dzieci zmienia się wraz z wiekiem i etapem dojrzewania. U noworodków może być wysokie, a następnie obniża się i ponownie wzrasta w okresie adrenarche, czyli dojrzewania czynnościowego nadnerczy.

DHEA-S – normy u kobiet w ciąży

W ciąży stężenie DHEA-S może ulegać zmianom, w tym obniżeniu. Wynik należy interpretować z uwzględnieniem etapu ciąży, stanu zdrowia i innych badań hormonalnych. W razie nieprawidłowego wyniku skonsultuj się z lekarzem prowadzącym.

DHEA-S – przyczyny niskiego poziomu

Obniżone stężenie DHEA-S może mieć różne przyczyny.

Do możliwych należą:

• niedoczynność kory nadnerczy – zaburzenie, w którym nadnercza produkują zbyt mało hormonów,
• niedoczynność przysadki – niedostateczne wydzielanie hormonów przysadkowych, w tym ACTH, może ograniczać aktywność nadnerczy,
• zmiany związane z wiekiem – stężenie DHEA-S stopniowo obniża się wraz z wiekiem,
• przewlekłe stosowanie kortykosteroidów – leki te mogą hamować aktywność osi podwzgórze–przysadka–nadnercza,
• ciąża – obniżenie stężenia może być związane ze zmianami hormonalnymi zachodzącymi w tym okresie.

DHEA-S – objawy niskiego poziomu

Obniżone stężenie DHEA-S nie powoduje charakterystycznych objawów, które pozwalałyby samodzielnie rozpoznać niedobór.

Możliwe dolegliwości są nieswoiste i mogą obejmować:

• przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
• obniżone libido,
• zaburzenia nastroju,
• osłabienie siły mięśniowej,
• u kobiet zmniejszenie owłosienia łonowego i pachowego.

DHEA-S – jak podnieść niski poziom?

Postępowanie zależy od przyczyny obniżonego stężenia DHEA-S. Nie należy podejmować prób zwiększania jego poziomu bez konsultacji z lekarzem.

DHEA może wpływać na wytwarzanie androgenów i estrogenów, dlatego jego stosowanie wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych. Ewentualna suplementacja lub terapia hormonalna wymaga indywidualnej oceny medycznej.

DHEA-S – przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższone stężenie DHEA-S może wskazywać na nadmierną produkcję androgenów przez nadnercza.

Do możliwych przyczyn należą:

• guzy nadnerczy – niektóre guzy kory nadnerczy mogą wydzielać nadmierne ilości hormonów,
• wrodzony przerost nadnerczy – zaburzenie związane z niedoborem określonych enzymów, które może prowadzić do zwiększonej produkcji androgenów,
• zespół policystycznych jajników (PCOS) – u części kobiet występuje podwyższone stężenie DHEA-S,
• przedwczesna adrenarche u dzieci – wcześniejsze niż typowe zwiększenie aktywności hormonalnej nadnerczy.

DHEA-S – objawy wysokiego poziomu

Podwyższone stężenie DHEA-S może wiązać się z objawami nadmiaru androgenów.

U kobiet mogą występować:

• hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie na twarzy i ciele,
• trądzik i łojotok,
• nieregularne miesiączki lub ich zanik,
• łysienie androgenowe,
• pogłębienie głosu w przypadku znacznego nadmiaru androgenów.

DHEA-S – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Wynik DHEA-S skonsultuj z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, objawów, wieku, płci i innych wyników badań.

Zakresy referencyjne DHEA-S zależą od wieku, płci i metody oznaczenia. U osób dorosłych za wynik podwyższony uznaje się stężenie przekraczające górną granicę normy podaną przez laboratorium, a za obniżony – stężenie poniżej dolnej granicy.

• Wynik w normie: oceń go razem z objawami i pozostałymi badaniami hormonalnymi.
• Wynik powyżej normy: lekarz może zalecić oznaczenie testosteronu, androstendionu i 17-OH-progesteronu, a w uzasadnionych przypadkach również badania obrazowe nadnerczy.
• Wynik poniżej normy: lekarz może rozważyć oznaczenie kortyzolu i ACTH oraz ocenę czynności nadnerczy.

Powiązane badania

Badanie DHEA-S często stanowi element szerszej diagnostyki hormonalnej.

W zależności od objawów lekarz może zlecić również:

• testosteron całkowity i wolny – pomaga ocenić stężenie androgenów i ustalić możliwe źródło ich nadmiaru,
• androstendion – kolejny hormon androgenowy, przydatny m.in. w diagnostyce PCOS i wrodzonego przerostu nadnerczy,
• kortyzol – hormon nadnerczy, którego oznaczenie może być pomocne w diagnostyce zaburzeń ich funkcji,
• ACTH – hormon przysadki regulujący wydzielanie kortyzolu przez nadnercza,
• LH i FSH – hormony przysadkowe wykorzystywane w diagnostyce zaburzeń miesiączkowania i płodności,
• prolaktyna – badanie pomocne w diagnostyce wybranych zaburzeń miesiączkowania i płodności,
• SHBG – białko wiążące hormony płciowe, uwzględniane przy ocenie dostępności androgenów,
• 17-OH-progesteron – badanie wykorzystywane m.in. w diagnostyce wrodzonego przerostu nadnerczy.

Dobór badań zależy od objawów i podejrzewanej przyczyny zaburzeń hormonalnych.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o badanie DHEA-S

DHEA-S – co to za badanie?

Badanie DHEA-S polega na oznaczeniu stężenia siarczanu dehydroepiandrosteronu we krwi. Pomaga w diagnostyce zaburzeń hormonalnych i chorób nadnerczy.

DHEA-S – co oznacza podwyższony wynik?

Podwyższone DHEA-S może wskazywać na zwiększoną produkcję androgenów przez nadnercza. Przyczyną mogą być m.in. PCOS, wrodzony przerost nadnerczy lub guzy nadnerczy, dlatego wynik wymaga interpretacji lekarskiej.

DHEA-S – co oznacza niski wynik?

Niskie DHEA-S może być związane m.in. z wiekiem, niedoczynnością nadnerczy lub stosowaniem niektórych leków. Znaczenie wyniku zależy od objawów i pozostałych badań.

DHEA-S – czy badanie wykonuje się na czczo?

Sposób przygotowania zależy od zaleceń laboratorium. Przed pobraniem sprawdź instrukcje placówki, a w razie wątpliwości skontaktuj się z personelem.

DHEA-S – jakie badania wykonać razem z nim?

W zależności od wskazań lekarz może zlecić m.in. testosteron, androstendion, kortyzol, ACTH, LH, FSH lub 17-OH-progesteron. Dobór badań zależy od objawów i podejrzewanej przyczyny zaburzeń hormonalnych.

Przeczytaj również:
Badania hormonalne. Kiedy i jakie powinno się zrobić?