Badanie SHBG. Normy, badanie i interpretacja wyników

SHBG – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Stężenie SHBG, czyli białka wiążącego hormony płciowe. Wynik pomaga lepiej ocenić poziom testosteronu.
• Materiał: krew żylna.
• Kiedy zbadać? M.in. przy zaburzeniach miesiączkowania i płodności, podejrzeniu zespołu policystycznych jajników (PCOS), nadmiernym owłosieniu, obniżonym libido lub zaburzeniach erekcji.
• Czy trzeba być na czczo? Nie. Możesz normalnie jeść i pić.
• Ile kosztuje? Około 50–140 zł. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle około 2–3 dni, zależnie od laboratorium i punktu pobrań.
• Inne nazwy / skróty: globulina wiążąca hormony płciowe, SHBG, sex hormone-binding globulin.

Czytaj też:
Badania hormonalne. Kiedy i jakie powinno się zrobić?

SHBG – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Lekarz może zlecić badanie SHBG, gdy podejrzewa zaburzenia związane z hormonami płciowymi albo gdy sam wynik testosteronu nie wyjaśnia występujących objawów.

U kobiet wskazaniem mogą być m.in.:

• nadmierne owłosienie twarzy lub ciała, czyli hirsutyzm,
• nasilony trądzik,
• nieregularne lub nieobecne miesiączki,
• problemy z płodnością,
• podejrzenie PCOS.

U mężczyzn badanie SHBG wykonuje się m.in. przy:

• obniżonym libido,
• zaburzeniach erekcji,
• problemach z płodnością,
• zmniejszeniu masy i siły mięśniowej,
• objawach niedoboru testosteronu, gdy wynik tego hormonu nie daje jednoznacznej odpowiedzi.

SHBG może być również oznaczane podczas niektórych terapii hormonalnych. Wynik często ocenia się razem z testosteronem.

SHBG – przygotowanie do badania

Badanie SHBG nie wymaga specjalnego przygotowania. Jeśli razem z SHBG wykonujesz inne badania, zastosuj się do zaleceń dotyczących całego zestawu. Niektóre z nich mogą wymagać pobrania krwi rano lub na czczo.

Poinformuj lekarza o przyjmowanych lekach, zwłaszcza o preparatach hormonalnych, steroidach anabolicznych oraz glikokortykosteroidach, czyli lekach stosowanych m.in. w leczeniu stanów zapalnych. Nie odstawiaj ich samodzielnie przed badaniem.

SHBG – pobierany materiał

Do badania pobiera się krew żylną, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym. Następnie laboratorium oznacza w niej stężenie SHBG.

SHBG – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Nie. Przed badaniem SHBG możesz normalnie jeść i pić.

Jeśli tego samego dnia wykonujesz również inne badania wymagające bycia na czczo, przygotuj się zgodnie z zaleceniami dotyczącymi całego zestawu.

SHBG – cena badania

Badanie SHBG kosztuje zwykle około 50–140 zł. Cena zależy od punktu pobrań.

Przed badaniem sprawdź aktualny cennik, ponieważ koszt może się różnić.

SHBG – co może wpłynąć na wynik badania?

Na stężenie SHBG wpływają m.in.:

• wiek i płeć,
• ciąża,
• poziom hormonów płciowych,
• praca tarczycy,
• choroby wątroby,
• masa ciała,
• przyjmowane leki hormonalne i steroidowe.

Dlatego wynik poza normą nie wskazuje od razu na konkretną chorobę. Trzeba uwzględnić również objawy, przyjmowane leki i wyniki innych badań.

SHBG – normy

Stężenie SHBG podaje się najczęściej w nmol/l, czyli nanomolach na litr. Norma SHBG zależy od płci, wieku i metody używanej przez laboratorium.

Poniższe wartości są orientacyjne. Swój wynik porównaj przede wszystkim z zakresem podanym przez laboratorium.

SHBG u kobiet – normy

Przykładowe zakresy u dorosłych kobiet wynoszą:

• 20–49 lat: 24,6–122,0 nmol/l,
• powyżej 49 lat: 17,3–125,0 nmol/l.

Na poziom SHBG u kobiet wpływają także m.in. ciąża, stosowanie estrogenów i wiek.

SHBG u mężczyzn – normy

Przykładowe zakresy SHBG u mężczyzn wynoszą:

• 20–49 lat: 16,5–55,9 nmol/l,
• powyżej 49 lat: 19,3–76,4 nmol/l.

SHBG u mężczyzn często bada się razem z testosteronem całkowitym. Przy takim samym poziomie testosteronu jego znaczenie może być inne w zależności od stężenia SHBG.

SHBG u dzieci – normy

U dzieci stężenie SHBG zmienia się wraz z wiekiem i dojrzewaniem. Przykładowe zakresy wynoszą:

• 1–23 miesiące: 60–252 nmol/l,
• przed rozpoczęciem dojrzewania: 72–220 nmol/l,
• w okresie dojrzewania u chłopców: 16–100 nmol/l,
• w okresie dojrzewania u dziewcząt: 36–125 nmol/l.

Wyniku dziecka nie należy porównywać z normą dla osoby dorosłej. Sprawdź zakres podany przez laboratorium dla wieku i płci dziecka.

SHBG u kobiet w ciąży – normy

W ciąży stężenie SHBG naturalnie wzrasta głównie pod wpływem estrogenów. Wyższy wynik nie musi więc oznaczać choroby.

Nie ma jednego zakresu odpowiedniego dla całej ciąży. Wynik ocenia się z uwzględnieniem etapu ciąży i pozostałych badań hormonalnych.

Niski poziom SHBG – przyczyny

Gdy SHBG jest niskie, mniejsza część testosteronu wiąże się z tym białkiem. Więcej hormonu może więc pozostawać niezwiązane. Nie oznacza to jednak automatycznie, że testosteronu jest za dużo.

Niskie SHBG może występować m.in. w przypadku:

• otyłości,
• insulinooporności, czyli zmniejszonej wrażliwości organizmu na insulinę,
• cukrzycy typu 2,
• niedoczynności tarczycy,
• PCOS,
• nadmiarze androgenów, czyli hormonów takich jak testosteron,
• zespole Cushinga, w którym organizm jest przez dłuższy czas narażony na nadmiar kortyzolu,
• stosowaniu steroidów anabolicznych lub niektórych glikokortykosteroidów.

Sam niski wynik SHBG nie pozwala rozpoznać żadnej z tych chorób.

Jak podnieść poziom SHBG?

Nie leczy się samego niskiego SHBG. Najpierw trzeba ustalić, dlaczego jego poziom jest obniżony.

Jeśli przyczyną jest np. niedoczynność tarczycy, PCOS, insulinooporność lub otyłość, postępowanie dotyczy właśnie tego problemu. Nie ma suplementu, który rutynowo stosuje się tylko po to, aby podnieść SHBG.

Niski poziom SHBG – objawy

Niskie SHBG samo w sobie nie powoduje charakterystycznych objawów. Dolegliwości zależą od przyczyny wyniku oraz poziomu hormonów płciowych.

U kobiet, gdy niskiemu SHBG towarzyszy większa ilość androgenów działających w organizmie, mogą występować m.in.:

• trądzik,
• nadmierne owłosienie,
• przetłuszczanie się skóry,
• nieregularne miesiączki.

U mężczyzn nie ma objawów charakterystycznych wyłącznie dla niskiego SHBG. Znaczenie wyniku zależy m.in. od poziomu testosteronu.

Wysoki poziom SHBG – przyczyny

Gdy SHBG jest wysokie, większa część testosteronu wiąże się z tym białkiem. Mniej hormonu może więc pozostawać niezwiązane.

Wysokie SHBG może występować m.in.:

• w ciąży,
• przy nadczynności tarczycy,
• przy niedożywieniu,
• w niektórych chorobach wątroby,
• przy niedoborze androgenów u mężczyzn,
• podczas stosowania estrogenów, np. niektórych hormonalnych środków antykoncepcyjnych,
• podczas stosowania niektórych leków przeciwpadaczkowych.

Sam wysoki wynik nie pozwala ustalić jego przyczyny.

Wysoki poziom SHBG – objawy

Wysokie SHBG samo w sobie nie daje charakterystycznych objawów. Dolegliwości mogą pojawić się wtedy, gdy mniej testosteronu pozostaje dostępne dla organizmu.

U mężczyzn mogą wystąpić m.in.:

• obniżone libido,
• zaburzenia erekcji,
• osłabienie,
• zmniejszenie masy mięśniowej,
• problemy z płodnością.

U kobiet również nie ma objawów charakterystycznych wyłącznie dla wysokiego SHBG. Dolegliwości zależą od poziomu hormonów płciowych i przyczyny nieprawidłowego wyniku.

SHBG – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Niezależnie od wyniku badania SHBG skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, objawów oraz wyników innych badań.

Wynik SHBG najlepiej oceniać razem z testosteronem i występującymi objawami. Samo SHBG nie pozwala rozpoznać konkretnej choroby.

Na podstawie testosteronu całkowitego i SHBG można obliczyć wolny indeks androgenów (FAI, ang. free androgen index). To wskaźnik, który pomaga ocenić, czy ilość androgenów działających w organizmie może być zwiększona. Stosuje się go przede wszystkim przy ocenie nadmiaru androgenów u kobiet.

Jeśli SHBG jest poza normą, lekarz może zlecić dodatkowe badania, np. testosteron, hormony tarczycy, DHEA-S, prolaktynę lub glukozę. Dobór badań zależy od objawów i możliwej przyczyny wyniku.

SHBG – powiązane badania

• Testosteron – razem z SHBG pomaga dokładniej ocenić poziom testosteronu.
• Estradiol – jeden z głównych estrogenów wiązanych przez SHBG.
• FSH i LH – pomagają ocenić pracę jajników lub jąder.
• DHEA-S – może pomóc ustalić przyczynę nadmiaru androgenów.
• Prolaktyna – jej nieprawidłowy poziom może wiązać się m.in. z zaburzeniami miesiączkowania, libido i płodności.
• TSH i pozostałe badania tarczycy – zaburzenia pracy tarczycy mogą zmieniać poziom SHBG.
• Glukoza – może być przydatna przy podejrzeniu cukrzycy lub innych zaburzeń poziomu cukru we krwi.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o SHBG

Co to jest SHBG?

SHBG to białko produkowane głównie w wątrobie. Wiąże we krwi przede wszystkim testosteron i estradiol. Nie jest hormonem.

Kiedy wykonać badanie SHBG?

Lekarz może je zlecić m.in. przy PCOS, zaburzeniach miesiączkowania, nadmiernym owłosieniu, problemach z płodnością, obniżonym libido lub zaburzeniach erekcji.

Czy badanie SHBG wymaga bycia na czczo?

Nie. Przed badaniem możesz normalnie jeść i pić. Jeśli wykonujesz również inne badania wymagające pozostawania na czczo, zastosuj się do zaleceń dotyczących całego zestawu.

Jakie są normy SHBG u kobiet?

Norma zależy od wieku i metody badania. Swój wynik porównaj przede wszystkim z zakresem podanym przez laboratorium.

Jakie są normy SHBG u mężczyzn?

Norma zależy od wieku i metody badania. SHBG u mężczyzn często ocenia się razem z testosteronem.

Co oznacza niski poziom SHBG?

Niski wynik może występować m.in. przy otyłości, insulinooporności, niedoczynności tarczycy, PCOS lub nadmiarze androgenów. Sam nie pozwala rozpoznać konkretnej choroby.

Co oznacza wysoki poziom SHBG?

Wysoki wynik może występować m.in. w ciąży, przy nadczynności tarczycy, niektórych chorobach wątroby lub podczas stosowania estrogenów.

Ile kosztuje badanie SHBG?

Badanie SHBG kosztuje zwykle około 50–140 zł. Cena zależy od punktu pobrań.

Przeczytaj również:
Zespół policystycznych jajników (PCOS/PMOS). Co musisz wiedzieć?