Noradrenalina. Co to jest, jak działa i jakie pełni funkcje?

Noradrenalina – co to takiego?

Noradrenalina, nazywana również norepinefryną, jest związkiem należącym do katecholamin – podobnie jak adrenalina i dopamina.

Noradrenalina pełni podwójną funkcję: neuroprzekaźnika oraz hormonu. W układzie nerwowym umożliwia przekazywanie sygnałów pomiędzy komórkami, natomiast uwalniana do krwi wpływa na funkcjonowanie różnych narządów.

W ośrodkowym układzie nerwowym ważnym źródłem noradrenaliny jest miejsce sinawe (locus coeruleus) znajdujące się w pniu mózgu. Noradrenalina jest również głównym neuroprzekaźnikiem większości zazwojowych włókien współczulnego układu nerwowego. Pewna jej ilość jest ponadto wydzielana przez rdzeń nadnerczy.

Noradrenalina powstaje z dopaminy z udziałem enzymu dopamino-β-hydroksylazy. Po uwolnieniu oddziałuje na receptory adrenergiczne alfa i beta, dzięki czemu może wywoływać różne reakcje zależnie od rodzaju receptora i tkanki, w której się on znajduje.

Aktywność układu noradrenergicznego zmienia się w ciągu doby. Podczas snu jest ograniczona, a wzrasta w okresie czuwania. Szczególnie intensywne uwalnianie noradrenaliny następuje w sytuacjach wymagających szybkiej mobilizacji organizmu, np. pod wpływem silnego stresu czy zagrożenia.

Czytaj też:
Dopamina – za co odpowiada? Jak działa i jakie są skutki jej nadmiaru i niedoboru?

Noradrenalina – działanie

Jednym z najważniejszych zadań noradrenaliny jest mobilizacja organizmu do działania. Kiedy mózg rozpoznaje sytuację wymagającą zwiększonej gotowości, aktywuje się układ współczulny. Noradrenalina pomaga wówczas przekierować zasoby organizmu z procesów mniej pilnych na te, które w danym momencie mają największe znaczenie.

Jej działanie obejmuje przede wszystkim:

• regulację ciśnienia tętniczego – poprzez pobudzenie receptorów α1 noradrenalina powoduje skurcz wielu naczyń krwionośnych i zwiększenie oporu naczyniowego,
• wpływ na pracę serca – pobudzenie receptorów β1 może zwiększać siłę skurczu mięśnia sercowego,
• utrzymywanie czujności i uwagi – noradrenalina uczestniczy w regulowaniu poziomu pobudzenia ośrodkowego układu nerwowego i koncentracji na istotnych bodźcach,
• udział w procesach pamięci i uczenia się – szczególnie w sytuacjach, którym towarzyszy pobudzenie emocjonalne,
• wpływ na metabolizm – uczestniczy w mobilizowaniu substratów energetycznych, m.in. poprzez nasilenie lipolizy i wpływ na przemiany glukozy,
• modyfikowanie pracy przewodu pokarmowego – aktywacja układu współczulnego może ograniczać motorykę przewodu pokarmowego.

Noradrenalina ma również zastosowanie w medycynie. Podawana dożylnie jest jednym z podstawowych leków z wazopresyną wykorzystywanych w leczeniu ciężkiego niedociśnienia, zwłaszcza we wstrząsie septycznym. Powodując skurcz naczyń, pomaga zwiększyć ciśnienie tętnicze i utrzymać odpowiednią perfuzję najważniejszych narządów. Takie leczenie prowadzone jest w warunkach szpitalnych i wymaga ścisłego monitorowania pacjenta.

Noradrenalina a adrenalina – czym się różnią?

Noradrenalina i adrenalina to blisko spokrewnione związki, które uczestniczą w reakcji organizmu na stres. Pełnią jednak nieco inne funkcje i różnią się wpływem na poszczególne narządy.

• Noradrenalina działa przede wszystkim jako neuroprzekaźnik układu współczulnego, czyli przekazuje sygnały z zakończeń nerwowych do narządów. Może również pełnić funkcję hormonu – jest wtedy uwalniana do krwi, głównie z rdzenia nadnerczy, i oddziałuje na różne tkanki organizmu.
• Adrenalina działa przede wszystkim jako hormon wydzielany przez rdzeń nadnerczy do krwi. Przygotowuje organizm do szybkiej reakcji na stres, m.in. przez przyspieszenie pracy serca, zwiększenie dostępności energii i rozszerzenie oskrzeli.

Oba związki oddziałują na receptory adrenergiczne, ale z różnym nasileniem. Noradrenalina silnie pobudza receptory alfa oraz β1, co prowadzi przede wszystkim do zwężenia naczyń krwionośnych i wzrostu ciśnienia tętniczego. Adrenalina silniej pobudza m.in. receptory β2, dzięki czemu rozszerza oskrzela i wpływa na przepływ krwi przez mięśnie.

Noradrenalina i adrenalina wspólnie pomagają organizmowi przystosować się do stresu. Noradrenalina odgrywa ważną rolę w przekazywaniu sygnałów nerwowych i regulacji ciśnienia tętniczego, natomiast adrenalina wspiera szybką, ogólnoustrojową reakcję na zagrożenie.

Niedobór noradrenaliny – objawy

W przypadku noradrenaliny określenie „niedobór” wymaga pewnej ostrożności. Jej stężenie we krwi nie odzwierciedla w prosty sposób aktywności tego neuroprzekaźnika w mózgu, dlatego na podstawie samych objawów nie można stwierdzić, że dana osoba ma „za mało noradrenaliny”.

Zmniejszona aktywność układu noradrenergicznego może być związana m.in. z:

• osłabieniem koncentracji,
• mniejszą czujnością,
• zmęczeniem,
• zaburzeniami nastroju.

Nie są to jednak objawy charakterystyczne wyłącznie dla nieprawidłowego działania noradrenaliny i mogą występować w wielu innych stanach.

Zaburzenia przekaźnictwa noradrenergicznego są analizowane również w kontekście niektórych zaburzeń psychicznych i neurologicznych, jednak ich mechanizm jest znacznie bardziej złożony niż prosty „niedobór” pojedynczego neuroprzekaźnika. Przykładowo w depresji uczestniczą liczne układy neuroprzekaźnikowe, a znaczenie mają także czynniki biologiczne, psychologiczne i środowiskowe.

Obniżona aktywność współczulnego układu nerwowego może ponadto współwystępować z niskim ciśnieniem tętniczym czy hipotonią ortostatyczną, szczególnie w niektórych zaburzeniach autonomicznego układu nerwowego.

Po czym rozpoznać nadmiar noradrenaliny?

Podobnie jak w przypadku niedoboru, objawy nie wystarczają do rozpoznania nadmiaru noradrenaliny. Jej wydzielanie naturalnie zwiększa się w odpowiedzi na stres, wysiłek fizyczny, spadek stężenia glukozy we krwi czy inne sytuacje wymagające mobilizacji organizmu.

Nadmiernej aktywacji układu współczulnego mogą towarzyszyć m.in.:

• wzrost ciśnienia tętniczego,
• kołatanie serca,
• nasilona potliwość,
• drżenie,
• bladość skóry,
• bóle głowy,
• uczucie silnego pobudzenia lub niepokoju.

Szczególną uwagę zwracają napadowe epizody bardzo wysokiego ciśnienia połączone np. z bólem głowy, kołataniem serca i intensywnym poceniem się.

W określonych sytuacjach taki obraz może skłonić lekarza do diagnostyki w kierunku guza chromochłonnego lub innych guzów produkujących katecholaminy. Nie oznacza to jednak, że występowanie podobnych objawów świadczy o chorobie nowotworowej – mają one wiele znacznie częstszych przyczyn.

Ocena noradrenaliny nie należy do rutynowych badań wykonywanych u osób z niespecyficznymi dolegliwościami. W diagnostyce guzów wydzielających katecholaminy większe znaczenie mają zwykle oznaczenia metanefryn, czyli metabolitów katecholamin, we krwi lub w moczu. Dobór odpowiedniego badania zależy od objawów i podejrzewanej choroby, dlatego decyzję o diagnostyce najlepiej pozostawić lekarzowi.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o noradrenalinę

Co to jest noradrenalina?

Noradrenalina to związek chemiczny, który pełni funkcję neuroprzekaźnika układu nerwowego i hormonu. Uczestniczy m.in. w reakcji organizmu na stres oraz regulacji ciśnienia tętniczego.

Za co odpowiada noradrenalina?

Noradrenalina odpowiada m.in. za przekazywanie sygnałów w układzie współczulnym, regulację napięcia naczyń krwionośnych i ciśnienia tętniczego. Wpływa również na czujność, koncentrację i reakcję organizmu na stres.

Jak działa noradrenalina?

Noradrenalina pobudza receptory adrenergiczne, co może prowadzić m.in. do zwężenia naczyń krwionośnych i wzrostu ciśnienia tętniczego. W układzie nerwowym uczestniczy w regulacji czujności, uwagi i reakcji na bodźce.

Czym różnią się noradrenalina i adrenalina?

Noradrenalina działa przede wszystkim jako neuroprzekaźnik układu współczulnego, a adrenalina głównie jako hormon wydzielany przez nadnercza. Obie substancje uczestniczą w reakcji na stres, ale różnią się wpływem na receptory i poszczególne narządy.

Jakie są objawy niedoboru noradrenaliny?

Obniżona aktywność układu noradrenergicznego może wiązać się m.in. z problemami z koncentracją, obniżoną czujnością i zmianami nastroju. Objawy te są nieswoiste i nie pozwalają samodzielnie rozpoznać niedoboru noradrenaliny.

Co oznacza nadmiar noradrenaliny?

Podwyższone stężenie noradrenaliny może powodować m.in. wzrost ciśnienia tętniczego, kołatanie serca, pocenie się i niepokój. Objawy zależą od przyczyny, a ich występowanie nie oznacza automatycznie nadmiaru tego związku.

Jakie funkcje pełni noradrenalina w organizmie?

Noradrenalina uczestniczy w regulacji ciśnienia tętniczego, pracy układu współczulnego oraz poziomu czujności i koncentracji. Pomaga również przygotować organizm do szybkiej reakcji na stres.

Przeczytaj również:
Adrenalina. Od reakcji emocjonalnej po ratunek w ciężkiej reakcji alergicznej