Badanie na boreliozę IgG i IgM. Normy, badanie i interpretacja wyników

Badanie na boreliozę – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Czy we krwi znajdują się przeciwciała IgM i IgG przeciw bakteriom Borrelia. IgM pojawiają się wcześniej po zakażeniu, a IgG później i mogą utrzymywać się przez wiele lat.
• Materiał: krew żylna.
• Kiedy zbadać? Przy objawach mogących wskazywać na boreliozę. Testów IgM i IgG nie wykonuje się od razu po ukłuciu kleszcza. Najczęściej zaleca się odczekać około 4 tygodni, aby organizm zdążył wytworzyć przeciwciała.
• Czy trzeba być na czczo? Nie. Przed pobraniem możesz normalnie jeść i pić.
• Ile kosztuje? Około 110 zł za pakiet IgM i IgG. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle około 1–3 dni roboczych. Na wynik badania potwierdzającego można czekać dłużej.
• Inne nazwy / skróty: serologia boreliozy, przeciwciała przeciw Borrelia IgM i IgG, test ELISA na boreliozę, test CLIA na boreliozę.

Czytaj też:
Borelioza – objawy, diagnostyka i leczenie. Jak rozpoznać chorobę po ukąszeniu kleszcza?

Badanie na boreliozę – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy po możliwym kontakcie z kleszczem pojawiają się objawy mogące wskazywać na boreliozę. Samo ukłucie kleszcza bez objawów nie jest wskazaniem do rutynowego oznaczania przeciwciał.

Lekarz może zalecić badanie m.in. przy:

• bólach i obrzękach dużych stawów, szczególnie kolana,
• porażeniu nerwu twarzowego lub innych objawach neurologicznych,
• silnym bólu nerwowym, np. promieniującym z kręgosłupa do ręki lub nogi,
• objawach zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych,
• zaburzeniach pracy serca, które mogą mieć związek z boreliozą.

W przypadku typowego rumienia wędrującego – powiększającej się zmiany skórnej, która może pojawić się po zakażeniu – badanie przeciwciał nie jest potrzebne do rozpoznania boreliozy. Lekarz może rozpoznać chorobę na podstawie wyglądu zmiany i objawów.

Opisywane badanie IgM i IgG jest pierwszym etapem laboratoryjnej diagnostyki boreliozy. Przeciwciała oznacza się testem przesiewowym, np. ELISA lub CLIA. Jeśli wynik jest dodatni albo graniczny, wykonuje się immunoblot, czyli badanie potwierdzające, np. Western blot.

Nie ma jednego najskuteczniejszego badania na boreliozę, które daje pewną odpowiedź w każdej sytuacji. Znaczenie ma prawidłowo przeprowadzona diagnostyka dwuetapowa oraz zestawienie wyników z objawami i czasem od możliwego zakażenia.

Badanie na boreliozę – jak przygotować się do badania?

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Nie trzeba być na czczo ani zgłaszać się do punktu pobrań o określonej porze.

Największe znaczenie ma czas wykonania testu. Organizm potrzebuje kilku tygodni na wytworzenie przeciwciał, dlatego testy na boreliozę IgM i IgG zaleca się wykonywać po około 4 tygodniach od możliwego zakażenia.

Jeśli przyjmujesz antybiotyki lub leki osłabiające odporność, poinformuj o tym lekarza. Mogą one mieć znaczenie przy interpretacji wyniku.

Badanie na boreliozę – pobierany materiał

Do badania pobiera się krew żylną, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym. W surowicy oznacza się przeciwciała IgM i IgG przeciw bakteriom Borrelia.

Badanie na boreliozę – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Nie. Badanie krwi na boreliozę IgG i IgM możesz wykonać niezależnie od posiłku i pory dnia.

Jeśli tego samego dnia wykonujesz inne badania wymagające bycia na czczo, zastosuj się do zaleceń dotyczących całego zestawu.

Badanie na boreliozę – cena badania

Ile kosztuje badanie na boreliozę? Pakiet obejmujący oznaczenie przeciwciał IgM i IgG kosztuje obecnie około 110 zł.

Cena zależy od miasta i punktu pobrań. Przed badaniem sprawdź aktualny cennik wybranego punktu. Badanie potwierdzające, np. Western blot, jest wyceniane osobno.

Badanie na boreliozę – co może wpłynąć na wynik badania?

Na wynik wpływa przede wszystkim czas, który minął od zakażenia.

Wynik fałszywie ujemny może wystąpić, gdy:

• badanie wykonano zbyt wcześnie i organizm nie zdążył jeszcze wytworzyć wystarczającej ilości przeciwciał,
• układ odpornościowy jest znacznie osłabiony i wytwarza zbyt mało przeciwciał, aby test mógł je wykryć,
• antybiotykoterapię rozpoczęto bardzo wcześnie.

Wynik fałszywie dodatni może wystąpić m.in. przy niektórych innych zakażeniach, chorobach autoimmunologicznych lub reakcjach krzyżowych, gdy przeciwciała reagują również z innymi, podobnymi składnikami.

Przeciwciała, szczególnie IgG, mogą utrzymywać się przez wiele lat po zakażeniu. Ich obecność nie oznacza więc automatycznie, że borelioza jest obecnie aktywna.

Badanie na boreliozę – normy i interpretacja wyniku

Nie ma jednej wartości liczbowej obowiązującej we wszystkich laboratoriach. Progi wyniku ujemnego, granicznego i dodatniego mogą się różnić zależnie od zastosowanego testu.

Przykładowo:

AU/ml to jednostka stosowana w niektórych testach do określania poziomu wykrytych przeciwciał. Wynik IgG może być też zapisany np. jako „<5,000 AU/ml”. Taka wartość mieści się w zakresie wyniku ujemnego w teście, w którym próg wyniku ujemnego wynosi <10 AU/ml.

Wynik zawsze porównaj z zakresem referencyjnym podanym przez laboratorium, ponieważ wartości graniczne mogą się różnić.

Możliwe zestawienia wyników:

• IgM dodatni, IgG ujemny – może odpowiadać wcześniejszej fazie odpowiedzi organizmu, ale wynik trzeba ocenić razem z objawami i czasem od możliwego zakażenia,
• IgM dodatni, IgG dodatni – oznacza obecność obu klas przeciwciał, ale nie potwierdza samodzielnie aktywnej boreliozy,
• IgM ujemny, IgG dodatni – może wskazywać na wcześniejszy kontakt z Borrelia lub późniejszy etap odpowiedzi odpornościowej,
• IgM ujemny, IgG ujemny – zwykle oznacza brak wykrytych przeciwciał, ale przy bardzo wczesnym zakażeniu wynik może być jeszcze ujemny.

Za prawidłowy wynik badania przesiewowego najczęściej uznaje się wynik ujemny. Trzeba jednak uwzględnić także czas od możliwego zakażenia i objawy. Dodatni lub graniczny wynik testu przesiewowego powinien zostać potwierdzony immunoblotem, np. Western blot.

U dorosłych kobiet i mężczyzn stosuje się te same zasady interpretacji. Płeć nie zmienia sposobu oceny przeciwciał IgM i IgG.

Badania na boreliozę u dzieci – normy

U dzieci stosuje się te same podstawowe zasady interpretacji przeciwciał IgM i IgG. Wynik trzeba jednak oceniać razem z objawami i czasem, który minął od możliwego zakażenia.

Przy typowym rumieniu wędrującym również u dziecka nie trzeba czekać na dodatni wynik przeciwciał, aby lekarz mógł rozpoznać boreliozę.

Badania na boreliozę u kobiet w ciąży – normy

W ciąży stosuje się te same zasady oceny przeciwciał IgM i IgG.

Dodatni lub graniczny wynik skonsultuj z lekarzem. Oceni go razem z objawami i zdecyduje, czy potrzebne jest badanie potwierdzające.

Ujemny wynik badania na boreliozę – co oznacza?

Ujemny wynik oznacza, że test nie wykrył przeciwciał przeciw Borrelia powyżej progu przyjętego przez laboratorium. Nie zawsze wyklucza jednak zakażenie. Jeśli badanie wykonano zbyt wcześnie, organizm mógł jeszcze nie wytworzyć wystarczającej ilości przeciwciał.

Ujemny wynik może też wystąpić, gdy układ odpornościowy wytwarza zbyt mało przeciwciał lub gdy antybiotykoterapię rozpoczęto bardzo wcześnie. Jeśli objawy trwają od wielu tygodni lub miesięcy, ujemny wynik IgG zmniejsza prawdopodobieństwo nieleczonej boreliozy.

Ujemny wynik badania na boreliozę – objawy

Ujemny wynik wykonany zbyt wcześnie nie wyklucza boreliozy. We wczesnej fazie zakażenia, zanim organizm wytworzy wykrywalną ilość przeciwciał, mogą wystąpić:

• rumień wędrujący,
• gorączka lub stan podgorączkowy,
• ból głowy,
• osłabienie,
• bóle mięśni i stawów.

Jeśli takie objawy pojawiły się po możliwym ukłuciu kleszcza, skonsultuj się z lekarzem. W przypadku typowygo rumienia wędrującego rozpoznanie boreliozy nie wymaga oczekiwania na dodatni wynik przeciwciał.

Dodatni wynik badania na boreliozę – przyczyny

Dodatni wynik oznacza, że we krwi wykryto przeciwciała przeciw Borrelia. Nie potwierdza jednak samodzielnie aktywnej boreliozy.

Dodatni wynik może wynikać z:

• odpowiedzi organizmu na zakażenie – IgM pojawiają się zwykle wcześniej, a IgG później,
• przebytego zakażenia – przeciwciała IgG mogą utrzymywać się przez wiele lat, także po leczeniu,
• utrzymywania się przeciwciał IgM – ich obecność nie zawsze oznacza świeże zakażenie,
• wyniku fałszywie dodatniego – może się zdarzyć m.in. w wyniku reakcji krzyżowych przeciwciał lub niektórych innych zakażeń.

Dlatego dodatni wynik trzeba interpretować razem z objawami, czasem od możliwego ukłucia kleszcza i wynikiem badania potwierdzającego.

Dodatni wynik badania na boreliozę – objawy

Dodatni wynik ma większe znaczenie, gdy towarzyszą mu objawy pasujące do boreliozy, np.:

• nawracający ból i obrzęk dużego stawu, szczególnie kolana,
• porażenie nerwu twarzowego,
• silny ból nerwowy, np. promieniujący do ręki lub nogi,
• objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych,
• zaburzenia pracy serca.

Sam dodatni wynik IgM lub IgG bez odpowiednich objawów nie wystarcza do rozpoznania aktywnej boreliozy.

Badania na boreliozę – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Niezależnie od wyniku badania na boreliozę skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, objawów, czasu od możliwego zakażenia oraz innych wyników badań.

Dalsze postępowanie zależy od sytuacji:

• wynik ujemny bez objawów – borelioza jest mało prawdopodobna,
• wynik ujemny po niedawnym możliwym zakażeniu i przy objawach – lekarz może zalecić powtórzenie badania,
• wynik dodatni lub graniczny – zwykle wymaga badania potwierdzającego,
• dodatni wynik badania potwierdzającego i objawy pasujące do boreliozy – lekarz ocenia, czy są podstawy do rozpoznania choroby i rozpoczęcia leczenia.

Nie rozpoczynaj antybiotykoterapii wyłącznie na podstawie dodatniego wyniku IgM lub IgG.

Badanie na boreliozę IgG i IgM – powiązane badania

• Test ELISA – badanie przesiewowe stosowane w pierwszym etapie diagnostyki boreliozy.
• Western blot / immunoblot IgG i IgM – badanie potwierdzające wykonywane po dodatnim lub granicznym wyniku testu przesiewowego.
• Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego – może być potrzebne przy podejrzeniu neuroboreliozy.
• PCR w kierunku Borrelia – może być przydatny w wybranych sytuacjach, np. w materiale pobranym ze stawu. Nie jest podstawowym badaniem przesiewowym z krwi.
• Morfologia krwi – może pomóc ocenić ogólny stan organizmu i szukać innych przyczyn objawów, ale nie potwierdza boreliozy.
• CRP – pomaga ocenić, czy w organizmie toczy się stan zapalny, ale nie wskazuje jego przyczyny.
• OB (odczyn Biernackiego) – jest nieswoistym wskaźnikiem stanu zapalnego i nie służy do potwierdzania boreliozy.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o badanie na boreliozę

Czy po ukłuciu kleszcza trzeba od razu zrobić badanie na boreliozę?

Nie. Przeciwciała nie pojawiają się od razu. Testy IgM i IgG najlepiej wykonać po około 4 tygodniach od możliwego zakażenia, jeśli są do tego wskazania.

Co oznacza dodatni IgM w badaniu na boreliozę?

IgM pojawiają się wcześniej niż IgG, ale sam dodatni wynik nie potwierdza świeżej ani aktywnej boreliozy. Trzeba go ocenić razem z objawami, czasem od możliwego zakażenia i wynikiem badania potwierdzającego.

Co oznacza dodatni IgG w badaniu na boreliozę?

Przeciwciała IgG pojawiają się później, zwykle po około miesiącu, i mogą utrzymywać się przez wiele lat. Dodatni wynik może więc oznaczać także wcześniejszy kontakt z bakterią.

Jak interpretować IgG i IgM w badaniu na boreliozę?

IgM pojawiają się wcześniej, a IgG później i pozostają wykrywalne znacznie dłużej. Wynik obu klas przeciwciał trzeba interpretować razem z objawami oraz czasem od możliwego zakażenia.

Ile kosztuje badanie na boreliozę?

Pakiet obejmujący IgM i IgG kosztuje obecnie około 110 zł. Cena zależy od punktu pobrań.

Jak przygotować się do badania na boreliozę?

Nie musisz być na czczo ani wykonywać badania o określonej porze. Ważniejszy jest odpowiedni termin – testów nie wykonuje się bezpośrednio po ukłuciu kleszcza.

Czy ujemny wynik wyklucza boreliozę?

Nie zawsze. Jeśli badanie wykonano zbyt wcześnie, przeciwciała mogą być jeszcze niewykrywalne. Przy utrzymujących się objawach lekarz może zalecić powtórzenie testu.

Jaki jest prawidłowy wynik boreliozy?

Nie ma jednej wartości liczbowej dla wszystkich testów. Najczęściej prawidłowy wynik badania przesiewowego jest ujemny, ale zawsze sprawdź zakres referencyjny podany przez laboratorium. Nie ma jednego badania, które rozpoznaje boreliozę w każdej sytuacji. Opisywane w artykule badanie IgM i IgG jest pierwszym etapem diagnostyki – przeciwciała oznacza się testem przesiewowym, np. ELISA lub CLIA. Jeśli wynik jest dodatni albo graniczny, wykonuje się immunoblot, np. Western blot, który służy do jego potwierdzenia.

Przeczytaj również:
Rumień wędrujący. Czy zawsze oznacza boreliozę?