Heparyna. Co to jest, jak działa i na co jest stosowana?

Heparyna – co to jest?

Heparyna to naturalnie występujący w organizmie polisacharyd należący do glikozaminoglikanów. W największych ilościach znajduje się w komórkach tucznych (mastocytach), które biorą udział w reakcjach zapalnych i immunologicznych. Została odkryta ponad 100 lat temu i do dziś pozostaje jednym z podstawowych leków przeciwkrzepliwych.

Czytaj też:
Leki przeciwzakrzepowe – które z nich stosuje się najczęściej?

Heparyna – gdzie występuje?

Heparyna naturalnie występuje przede wszystkim w komórkach tucznych obecnych m.in. w wątrobie, płucach i ścianie naczyń krwionośnych. W organizmie człowieka uczestniczy m.in. w regulacji procesów krzepnięcia krwi oraz reakcji zapalnych.

Substancję tę wykorzystuje się również w wielu lekach. Ze względu na swoje działanie przeciwzakrzepowe stosuje się ją zarówno w preparatach wykorzystywanych w profilaktyce i leczeniu zakrzepicy, jak i w żelach oraz maściach przeznaczonych na siniaki, krwiaki i obrzęki pourazowe.

Jak działa heparyna?

Działanie heparyny polega na wiązaniu się z antytrombiną – białkiem, które naturalnie hamuje aktywność wybranych czynników krzepnięcia. Dzięki temu ogranicza powstawanie skrzepów oraz zapobiega ich dalszemu powiększaniu się. Nie rozpuszcza już istniejących zakrzepów, ale wspomaga organizm w ich stopniowym usuwaniu.

Mechanizm działania opiera się przede wszystkim na hamowaniu trombiny (czynnika IIa) oraz czynnika Xa, które odgrywają ważną rolę w procesie krzepnięcia krwi. W efekcie zmniejsza się ryzyko tworzenia niebezpiecznych zakrzepów mogących prowadzić m.in. do zawału serca, udaru mózgu czy zatorowości płucnej.

Heparyna – na co jest stosowana?

Lek ten stosuje się przede wszystkim:

• w profilaktyce i leczeniu zakrzepicy żył głębokich,
• w leczeniu zatorowości płucnej,
• po zabiegach operacyjnych,
• u pacjentów unieruchomionych,
• podczas hemodializy,
• miejscowo w postaci żeli i maści na siniaki, krwiaki oraz obrzęki pourazowe,
• w wybranych chorobach układu sercowo-naczyniowego.

Heparyna znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie istnieje zwiększone ryzyko powstawania zakrzepów. Na rynku dostępne są różne preparaty zawierające heparynę.

Heparyna w zastrzykach

Najczęściej stosowaną formą jest heparyna w zastrzykach, podawana podskórnie lub dożylnie. Preparaty te są dostępne wyłącznie na receptę i stosowane pod nadzorem lekarza.

Podanie w postaci iniekcji wykorzystuje się przede wszystkim w profilaktyce i leczeniu choroby zakrzepowo-zatorowej, po zabiegach operacyjnych, u pacjentów długotrwale unieruchomionych oraz podczas hemodializy.

Heparyna w zastrzykach jest również często stosowana w ciąży, jeśli istnieją ku temu wskazania medyczne, np. zwiększone ryzyko zakrzepicy lub występowanie trombofilii.

Żele i maści z heparyną

Miejscowo stosowana heparyna znajduje się także w żelach i maściach przeznaczonych na:

• siniaki,
• krwiaki,
• obrzęki pourazowe,
• uczucie ciężkości nóg,
• powierzchowne stany zapalne żył.

Preparaty te działają miejscowo i zawierają znacznie mniejsze dawki substancji czynnej niż leki stosowane ogólnoustrojowo. Wspomagają wchłanianie krwiaków i siniaków, pomagają zmniejszyć obrzęk oraz łagodzą dolegliwości związane z powierzchownymi stanami zapalnymi żył.

Heparyna – działania niepożądane i przeciwwskazania

Jak każdy lek, również heparyna może powodować działania niepożądane.

Najczęstsze skutki uboczne heparyny to:

• krwawienia,
• krwiaki w miejscu podania,
• reakcje alergiczne,
• małopłytkowość indukowana heparyną (HIT),
• przy długotrwałym stosowaniu – osteoporoza.

Ryzyko działań niepożądanych zależy m.in. od dawki leku, czasu stosowania oraz indywidualnych cech pacjenta.

Przeciwwskazania do stosowania heparyny

Heparyna nie powinna być stosowana m.in. u osób z:

• aktywnym krwawieniem,
• ciężkimi zaburzeniami krzepnięcia,
• przebytą małopłytkowością indukowaną heparyną,
• nadwrażliwością na składniki preparatu.

O zasadności leczenia zawsze decyduje lekarz.

Interakcje z innymi substancjami – o czym warto pamiętać przy stosowaniu heparyny?

Heparyna może wchodzić w interakcje z wieloma lekami zwiększającymi ryzyko krwawień.

Szczególną ostrożność należy zachować podczas jednoczesnego stosowania:

• kwasu acetylosalicylowego,
• niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ),
• doustnych leków przeciwkrzepliwych,
• niektórych suplementów diety wpływających na krzepnięcie krwi.

Podczas terapii heparyną warto informować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o heparynę

Czy istnieje heparyna w tabletkach?

Heparyna w tabletkach nie jest dostępna, ponieważ nie wchłania się skutecznie z przewodu pokarmowego. Z tego względu heparynę stosuje się głównie w postaci zastrzyków, a w terapii przeciwzakrzepowej doustnie wykorzystuje się inne leki.

Czym jest heparyna sodowa?

Heparyna sodowa to najczęściej stosowana postać heparyny wykorzystywana w lecznictwie. Jest substancją czynną obecną w wielu preparatach przeciwzakrzepowych podawanych w formie zastrzyków oraz w niektórych lekach do stosowania miejscowego.

Czy heparyna jest bezpieczna w ciąży?

Heparyna może być stosowana w ciąży w określonych sytuacjach klinicznych. Nie przenika przez łożysko, jednak o zasadności leczenia zawsze decyduje lekarz.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania heparyny?

Szczególna ostrożność jest zalecana m.in. u osób z zaburzeniami krzepnięcia, chorobą wrzodową, niewydolnością nerek lub wątroby oraz u pacjentów przyjmujących inne leki zwiększające ryzyko krwawień. W takich przypadkach konieczna może być regularna kontrola parametrów krzepnięcia.

Przeczytaj również:
Najlepsza maść na siniaki i krwiaki. Co wybrać i na co zwrócić uwagę?