Lęk wysokofunkcjonujący. Objawy, przyczyny i sposoby radzenia sobie z przewlekłym napięciem

Lęk wysokofunkcjonujący – co to jest?

Zaburzenia lękowe należą do najczęściej występujących problemów psychicznych na świecie. Badania pokazują, że częściej są diagnozowane u kobiet, a pierwsze trudności często pojawiają się już u młodych dorosłych. Chociaż mogą wystąpić w każdej grupie wiekowej. To pokazuje, że lęk nie jest zjawiskiem rzadkim, chociaż nie zawsze wygląda tak jak sobie wyobrażamy.

Kiedy myślimy o osobie „lękowej” zwykle kojarzy nam się ona z kimś kto przeżywa widoczne “na pierwszy rzut oka” znaczne trudności w codziennym życiu – jest wycofana, przytłoczona albo słabo radząca sobie z obowiązkami. W rzeczywistości nie zawsze wygląda to w ten sposób. Coraz częściej w artykułach popularnonaukowych lub różnych forach mówi się o tzw. lęku wysokofunkcjonującym.

Czytaj też:
FOMO. Lęk przed tym, co może nas ominąć

Osoba doświadczająca wysokofunkcjonującego lęku odczuwa wewnętrznie silne napięcie i lęk, ale pomimo tego nadal funkcjonuje na bardzo wysokim poziomie. Taka osoba może świetnie radzić sobie w pracy, na studiach czy w życiu rodzinnym. Z zewnątrz często wygląda na zorganizowaną, odpowiedzialną i dobrze radzącą sobie w życiu. To może sprawiać, że wiele osób nie rozpoznaje u siebie problemu, bo skoro wykonują wszystkie obowiązki i osiągają cele, wydaje im się że „wszystko jest w porządku”.

Warto pamiętać, że lęk wysokofunkcjonujący nie jest oficjalną diagnozą medyczną i nie występuje w klasyfikacjach zaburzeń psychicznych. Jest raczej określeniem używanym przez psychologów oraz w literaturze popularnonaukowej do opisania pewnego sposobu funkcjonowania człowieka.

Należy zwrócić uwagę, także na społeczny odbiór tego zjawiska. Nasze społeczeństwo bardzo często wzmacnia i „nagradza” ciągłą aktywność i wysoką produktywność. Osoba, która bierze na siebie kolejne obowiązki, jest zawsze przygotowana i nieustannie działa, może być postrzegana jako wyjątkowo ambitna. Przez to trudniej zauważyć, że za wysoką efektywnością może stać przewlekłe napięcie i lęk przed niespełnieniem oczekiwań.

Jakie są przyczyny lęku wysokofunkcjonującego?

Nie istnieje jedna konkretna przyczyna powodująca rozwój lęku wysokofunkcjonującego. Podobnie jak w przypadku wszystkich zaburzeń lękowych, zwykle jest to połączenie wielu czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych. Oznacza to, że na sposób funkcjonowania człowieka mogą wpływać zarówno indywidualne cechy osobowości, jak i doświadczenia życiowe czy otoczenie, w którym dana osoba dorastała.

Do przyczyn rozwoju wysokofunkcjonującego lęku zaliczamy:

• perfekcjonizm i wysokie wymagania wobec siebie – osoby stawiające sobie bardzo wysoko “poprzeczkę” często odczuwają silną potrzebę wykonywania zadań jak najlepiej oraz unikania błędów. Sam perfekcjonizm nie musi być czymś negatywnym (motywuje do działania, pomaga osiągać życiowe cele). Trudności pojawiają się jednak wtedy, gdy poczucie własnej wartości zaczyna zależeć głównie od wyników i osiągnięć;
• doświadczenia z wcześniejszych etapów życia – sposób, w jaki człowiek uczy się reagować na sukcesy, porażki i oczekiwania otoczenia, może wpływać na późniejsze funkcjonowanie. Dorastanie w środowisku, w którym duży nacisk kładziono na osiągnięcia lub ocenianie, może prowadzić do przekonania, że wartość człowieka zależy przede wszystkim od jego skuteczności i osiągnięć;
• cechy osobowości i indywidualna wrażliwość – niektóre osoby mogą być bardziej podatne na częste zamartwianie się, analizowanie sytuacji czy silniejsze reagowanie na stres. Nie oznacza to jednak, że określone cechy automatycznie prowadzą do wystąpienia trudności związanych z lękiem;
• wpływ współczesnego stylu życia i presji społecznej – szybkie tempo życia, ciągła dostępność oraz przekonanie, że należy stale się rozwijać i osiągać coraz więcej mogą zwiększać poczucie presji. Wiele osób ma wrażenie, że powinny być produktywne przez cały czas. Paradoksalnie, im bardziej takie zachowania są nagradzane przez otoczenie, tym trudniej zauważyć moment, w którym zaczynają prowadzić do przeciążenia.

Jak rozpoznać lęk wysokofunkcjonujący u siebie i innych?

Lęk wysokofunkcjonujący bywa trudny do zauważenia, ponieważ osoby, które go doświadczają, często dobrze radzą sobie z codziennymi obowiązkami. Utrudnia to rozpoznanie problemu zarówno przez otoczenie, jak i przez samą osobę doświadczajacą wysokofunkcjonujacego lęku.

Zachowania świadczące o występowaniu lęku wysokofunkcjonującego u danej osoby:

Jak leczyć lęk wysokofunkcjonujący?

Chociaż lęk wysokofunkcjonujący nie jest odrębną jednostką medyczną to prowadzi do rozwoju znacznych trudności, które mogą wymagać wsparcia specjalisty. Jedną z najczęściej stosowanych i najlepiej przebadanych metod pomocy jest psychoterapia, szczególnie terapia poznawczo-behawioralna, która pomaga rozpoznawać schematy myślenia oraz sposoby reagowania podtrzymujące lęk. W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy trudności znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie, lekarz może wprowadzić pacjentowi farmakoterapię.

W trakcie terapii osoba może uczyć się między innymi:

• rozpoznawania automatycznych myśli i przekonań nasilających lęk,
• zauważania nadmiernych wymagań wobec siebie i perfekcjonistycznych schematów,
• ograniczania ciągłego zamartwiania się i analizowania różnych sytuacji,
• budowania bardziej elastycznych sposobów reagowania na stres i trudności,
• rozwijania zdrowszych sposobów radzenia sobie z napięciem emocjonalnym.

Podsumowanie:

Lęk wysokofunkcjonujący jest zjawiskiem, które często pozostaje niewidoczne zarówno dla otoczenia, jak i dla samej osoby doświadczającej trudności. Wysoka efektywność, dobra organizacja i kolejne sukcesy mogą sprawiać wrażenie, że wszystko w życiu “działa” prawidłowo, podczas gdy za tym obrazem może kryć się przewlekłe napięcie oraz silny lęk. Warto pamiętać, że dobre radzenie sobie z obowiązkami nie zawsze oznacza, że dana osoba odczuwa psychiczny spokój. Im wcześniej uda się zauważyć niepokojące sygnały i sięgnąć po pomoc, tym większa szansa na poprawę jakości życia.

Przeczytaj również:
Nietypowe fobie, o których istnieniu mało kto wie