Mak nie tylko do makowca. Właściwości, zastosowanie i wpływ na zdrowie

Jaki mak jemy?

Nasiona dostępne w sklepach pochodzą najczęściej z odmian maku lekarskiego przeznaczonych do produkcji żywności. Nazwa „lekarski” odnosi się do całej rośliny. W mlecznym soku niedojrzałych makówek występują m.in. morfina i kodeina, czyli substancje wykorzystywane w silnych lekach przeciwbólowych.

Dojrzałe nasiona mają jednak inny skład niż niedojrzałe makówki i ich sok. Same nie zawierają naturalnie alkaloidów opium, ale ich powierzchnia zostaje czasem zanieczyszczona podczas zbioru, np. po kontakcie z sokiem uszkodzonej rośliny.

W sklepach znajdziesz przede wszystkim:

• mak niebieski, który ma ciemne nasiona i wyrazisty smak,
• mak biały, który jest jaśniejszy i łagodniejszy,
• mak mielony, przygotowany do połączenia z innymi składnikami,
• masę makową, która często zawiera cukier, aromaty i bakalie.

Czym mak polny różni się od spożywczego?

Mak polny to roślina o czerwonych kwiatach, którą widzisz na łąkach, poboczach i polach. Jest innym gatunkiem niż mak lekarski, z którego pozyskuje się nasiona spożywcze.

Nie zbieraj jego liści, łodyg ani kwiatów do przygotowania naparów, syropów lub potraw. Spożycie części tej rośliny albo domowego wyciągu może wywołać nudności, wymioty, duszność, senność, zaburzenia świadomości, a w cięższych przypadkach także drgawki.

Gotowy preparat zawierający kontrolowany wyciąg z maku polnego nie jest tym samym co domowy napar z przypadkowo zebranej rośliny. W gotowym produkcie znasz skład, zalecany sposób stosowania i przeciwwskazania.

Czy mak jest zdrowy?

Mak spożywczy jest wartościowym dodatkiem do zróżnicowanej diety. Zawiera dużo tłuszczu, dlatego dostarcza również sporo energii. W oleju z nasion przeważają nienasycone kwasy tłuszczowe, zwłaszcza kwas linolowy.

Znajdziesz w nim także białko, błonnik, wapń, magnez i fosfor. Dokładna zawartość składników zależy m.in. od odmiany oraz sposobu przetworzenia nasion.

Mak:

• zwiększa ilość błonnika w Twojej diecie,
• dostarcza białka roślinnego i tłuszczów nienasyconych,
• uzupełnia jadłospis w składniki mineralne,
• pomaga zwiększyć sytość posiłku.

Pamiętaj, że wartości w tabelach żywieniowych dotyczą zwykle 100 gramów produktu. Jedna łyżka waży znacznie mniej, dlatego dostarcza tylko części wymienionych składników.

Mak uzupełnia dietę, ale nie zastępuje leczenia niedoborów ani suplementacji zaleconej przez lekarza. Znaczenie ma również skład całej potrawy. Makowiec z dużą ilością cukru, masła i bakalii jest znacznie bardziej kaloryczny niż same nasiona.

Jak mak wpływa na jelita?

Zawarty w nasionach błonnik pomaga jelitom pracować regularnie i ułatwia wypróżnianie. Najlepiej działa, gdy pijesz odpowiednią ilość wody oraz jesz warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste.

Jeśli dotychczas w Twojej diecie było mało błonnika, zacznij od jednej lub dwóch łyżeczek. Duża porcja zjedzona od razu u części osób wywołuje wzdęcia, przelewanie w brzuchu i uczucie ciężkości.

Nie traktuj nasion jak środka na przewlekłe zaparcia. Jeśli problem często wraca, długo się utrzymuje albo towarzyszy mu ból lub krew w stolcu, skontaktuj się z lekarzem.

Czy jedzenie maku jest bezpieczne?

Bezpieczeństwo zależy przede wszystkim od pochodzenia produktu, stopnia jego oczyszczenia i wielkości porcji. Wybieraj mak spożywczy w oryginalnym opakowaniu i unikaj nasion sprzedawanych bez informacji o przeznaczeniu.

Mycie i przetwarzanie ograniczają ilość alkaloidów obecnych na powierzchni nasion. Nie usuną jednak ryzyka związanego z produktem niewiadomego pochodzenia.

Ostrożność zachowaj przy alergii, diecie lekkostrawnej i zaostrzeniu choroby jelit. Nie przygotowuj napojów z łodyg, makówek ani innych części rośliny. W takim wyciągu nie znasz stężenia działających substancji.

Czytaj też:

Alergia pokarmowa – przyczyny, objawy i leczenie

Mak w kosmetykach i wyrobach medycznych

Mak pojawia się także w produktach do pielęgnacji oraz w niektórych wyrobach medycznych. Jego działanie zależy od tego, czy wykorzystano olej z nasion, ekstrakt z płatków, całe nasiona czy płynny wyciąg roślinny.

Jak olej i ekstrakt z maku działają na skórę?

W składzie kosmetyku szukaj takich nazw, jak Papaver Somniferum Seed Oil, Papaver Rhoeas Petal Extract lub Papaver Somniferum Seed.

Poszczególne składniki pełnią inne funkcje:

• olej z nasion maku lekarskiego działa jak emolient, zmiękcza i wygładza skórę,
• ekstrakt z płatków maku polnego pielęgnuje skórę i pomaga łagodzić jej dyskomfort,
• całe nasiona pełnią funkcję drobinek peelingujących,
• olej połączony z gliceryną lub pantenolem pomaga dłużej utrzymać miękkość skóry.

Olej nie dostarcza skórze wody. Pozostawia na jej powierzchni cienką warstwę, która pomaga zatrzymać wilgoć. Dlatego sprawdza się w kosmetykach zawierających również składniki nawilżające. Przykładem kosmetyku łączącego olej z nasion z ekstraktem z płatków jest Balsam Polny Cztery Szpaki Mak i Żywokost. Ekstrakt z płatków występuje również w żelu pod prysznic Luya Mak i Kakao oraz w mydle w płynie Luya Mak i Kakao.

Inną funkcję pełnią nasiona w mydle Cztery Szpaki Marcepan z Makiem. Podczas mycia pomagają usuwać martwy naskórek. Jeśli masz wrażliwą lub podrażnioną skórę, unikaj mocnego pocierania.

Jak olej makowy działa na włosy?

Na włosach olej działa głównie powierzchniowo. Pokrywa pasma cienką warstwą, ogranicza tarcie i ułatwia rozczesywanie. Dzięki temu włosy stają się gładsze, bardziej błyszczące i mniej się puszą. Olej nie naprawia trwale rozdwojonych końcówek ani uszkodzeń wewnątrz włosa. Pomaga jednak zabezpieczyć pasma przed tarciem podczas czesania.

Znajdziesz go m.in. w odżywce Anwen Emolientowa Róża, odżywce Hairy Tale Hairmoji Chill oraz szamponie nawilżającym Artishoq.

Mak polny w wyrobach medycznych

Wyciąg z maku polnego występuje w niektórych gotowych preparatach na kaszel, chrypkę lub refluks. Jest wtedy jednym ze składników opracowanej formuły o określonym sposobie stosowania. Immunotrofina Kaszel zawiera wyciąg z maku polnego, prawoślazu, miód i glicerol. Formuła powleka podrażnione gardło i jest przeznaczona do stosowania przy suchym kaszlu oraz chrypce.

Wyciąg z maku polnego znajduje się też w syropie przeciwrefluksowym Gastrotuss. Główne działanie wyrobu wynika jednak z całej formuły, a nie z samego wyciągu roślinnego.

Obecność kontrolowanego wyciągu w gotowym wyrobie nie oznacza, że domowy napar z rośliny jest bezpieczny. Stosuj preparat zgodnie z instrukcją i zwróć uwagę na przeciwwskazania.

Wybór, przechowywanie i przygotowanie maku

Jakość nasion wpływa na ich smak, zapach i trwałość. Dotyczy to zarówno maku niebieskiego, jak i białego. Wybieraj świeży mak spożywczy z czytelną etykietą, a po otwarciu chroń go przed ciepłem, światłem i wilgocią.

Jak rozpoznać dobry mak?

Najbezpieczniej wybrać produkt w szczelnym i prawidłowo opisanym opakowaniu. Dzięki temu sprawdzisz jego przeznaczenie, producenta oraz termin minimalnej trwałości.

Przed zakupem lub użyciem zwróć uwagę na:

• informację, że produkt jest przeznaczony do spożycia,
• nieuszkodzone opakowanie i widoczny termin trwałości,
• świeży, łagodny i lekko orzechowy zapach,
• brak wilgoci, pleśni oraz obcych zanieczyszczeń.

Nie jedz nasion, które pachną starą oliwą, farbą, mokrym kartonem lub gorzkimi orzechami. Taki zapach zwykle świadczy o jełczeniu tłuszczu. Pieczenie nie przywróci im świeżości.

Jak przechowywać mak?

Całe nasiona zachowują dobrą jakość dłużej niż produkt mielony. Po otwarciu przesyp je do szczelnego pojemnika i przechowuj w chłodnym, suchym oraz ciemnym miejscu.

Mak mielony szybciej jełczeje, ponieważ zawarty w nim tłuszcz ma większy kontakt z powietrzem. Najlepiej trzymaj go w lodówce. Większy zapas możesz podzielić na porcje i zamrozić.

Czy mak trzeba sparzyć?

Niewielkiej ilości całych nasion dodawanych do pieczywa, owsianki lub jogurtu nie musisz parzyć. Sprawdź jedynie, czy produkt jest świeży. Większą porcję wypłucz na bardzo drobnym sitku, zalej gorącą wodą, dokładnie odcedź i zmiel. Suchy mak mielony wystarczy zwykle zalać gorącą wodą lub mlekiem i odstawić do napęcznienia. Sprawdź także instrukcję na opakowaniu. Sposób przygotowania zależy od stopnia rozdrobnienia produktu.

FAQ – najczęstsze pytania o mak

Czy mak jest psychoaktywny?

Nie, zwykła porcja maku spożywczego nie wywoła u Ciebie działania narkotycznego. Nie pij jednak naparów z makówek, łodyg ani nasion niewiadomego pochodzenia.

Czy mak polny jest trujący?

Jego liście, łodygi i kwiaty zawierają związki, które mogą doprowadzić do zatrucia. Nie przygotowuj z dzikiej rośliny potraw, syropów ani naparów.

Dlaczego uprawa maku jest ograniczona?

Mak lekarski podlega kontroli ze względu na alkaloidy znajdujące się w niedojrzałych częściach rośliny. Jeśli chcesz go uprawiać, potrzebujesz wpisu do rejestru prowadzonego przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR).

Czy jedzenie maku wpływa na test na obecność opiatów?

Po potrawie zawierającej dużo nasion w Twoim moczu mogą zostać wykryte ślady opiatów. Wynik zależy od porcji, stopnia zanieczyszczenia produktu i czułości testu.

Czy dzieci i kobiety w ciąży mogą jeść mak?

Mogą jeść zwykłe porcje produktów spożywczych z pewnego źródła. Małemu dziecku podawaj nasiona po rozdrobnieniu i unikaj domowych wyciągów z rośliny.

Czytaj też:

Błonnik pokarmowy – w jakich produktach go znajdziesz?