Badanie kreatyniny w moczu. Normy, przygotowanie i interpretacja wyników

Kreatynina w moczu – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Ilość lub stężenie kreatyniny wydalanej z moczem, wykorzystywane m.in. do oceny funkcji nerek.
• Materiał: mocz z pojedynczej próbki lub dobowej zbiórki.
• Kiedy zbadać? W diagnostyce chorób nerek, przy ocenie klirensu kreatyniny oraz w wybranych sytuacjach u osób z cukrzycą lub nadciśnieniem.
• Czy trzeba być na czczo? Nie.
• Ile kosztuje? Zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu złotych. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego.
• Inne nazwy / skróty: creatinine urine, kreatynina DZM (dobowa zbiórka moczu).

Czytaj też:
Badanie eGFR. Na co wskazuje jego wynik?

Kreatynina w moczu – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie kreatyniny w moczu może być zlecane w diagnostyce chorób nerek, przy ocenie klirensu kreatyniny oraz w wybranych sytuacjach u osób z cukrzycą lub nadciśnieniem tętniczym. Oznaczenie może być również wykorzystywane podczas monitorowania pacjentów przyjmujących leki, które mogą wpływać na pracę nerek.

Samo oznaczenie kreatyniny w moczu nie jest podstawowym, samodzielnym badaniem przesiewowym w kierunku przewlekłej choroby nerek. W ocenie funkcji nerek większe znaczenie mają m.in. stężenie kreatyniny we krwi wraz z wyliczeniem eGFR oraz ocena albuminurii, np. za pomocą wskaźnika ACR.

Kreatynina w moczu – przygotowanie do badania

Jeśli przyjmujesz leki lub inne preparaty, poinformuj o nich personel punktu pobrań. Nie odstawiaj samodzielnie żadnych leków ani suplementów przed badaniem.

Przed badaniem zaleca się utrzymanie prawidłowego nawodnienia i unikanie bardzo intensywnego wysiłku fizycznego przez około 48 godzin.

Jeśli badanie obejmuje dobową zbiórkę moczu, pierwszą poranną porcję należy oddać do toalety i zapisać godzinę rozpoczęcia zbiórki. Od tej chwili trzeba zbierać każdą porcję moczu przez 24 godziny. O tej samej godzinie kolejnego dnia należy oddać ostatnią porcję i dołączyć ją do zebranego moczu. Próbkę przechowuje się i dostarcza do laboratorium zgodnie z jego instrukcją.

Jeśli badanie wykonywane jest z pojedynczej próbki moczu, należy oddać mocz do pojemnika przeznaczonego do badań laboratoryjnych. Rodzaj próbki, np. poranną, należy ustalić zgodnie z zaleceniami laboratorium lub lekarza. Nie ma potrzeby zbierania moczu przez 24 godziny, jeśli nie zostało to zlecone.

Kreatynina w moczu – pobierany materiał

Mocz z pojedynczej próbki lub z dobowej zbiórki, zależnie od celu badania.

Kreatynina w moczu – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Nie. Badanie kreatyniny w moczu nie wymaga bycia na czczo.

Kreatynina w moczu – cena badania

Zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu złotych. Cena zależy od punktu pobrań.

Kreatynina w moczu – co może wpłynąć na wynik badania?

Na wynik wpływają m.in.:

• masa mięśniowa – osoby z większą masą mięśniową mogą wydalać więcej kreatyniny,
• wysiłek fizyczny – intensywny trening może zwiększać wydalanie kreatyniny,
• dieta i suplementacja – dieta wysokobiałkowa oraz przyjmowanie kreatyny mogą wpływać na wynik,
• nawodnienie – ma szczególne znaczenie przy oznaczaniu stężenia kreatyniny w pojedynczej próbce moczu,
• ciąża – fizjologiczne zmiany funkcji nerek mogą wpływać na wyniki badań,
• leki – cymetydyna i trimetoprim mogą hamować kanalikowe wydzielanie kreatyniny, wpływając przede wszystkim na jej stężenie we krwi i obliczany klirens kreatyniny,
• sposób przeprowadzenia dobowej zbiórki – pominięcie części moczu, nieprawidłowy czas zbiórki lub inne błędy podczas pobierania próbki mogą zafałszować wynik.

Kreatynina w moczu – normy badania

Zakres referencyjny kreatyniny w moczu zależy od rodzaju próbki, laboratorium, płci, wieku, masy mięśniowej i nawodnienia.

Przy dobowej zbiórce moczu orientacyjna ilość wydalanej kreatyniny wynosi około 800–2000 mg/dobę. Wartości te należy jednak odnosić do zakresu referencyjnego konkretnego laboratorium.

Kreatynina w moczu – normy u kobiet

W przypadku pojedynczej próbki moczu orientacyjne stężenie kreatyniny u kobiet wynosi około 20–275 mg/dl. Przy dobowej zbiórce wynik podaje się jako ilość kreatyniny wydalonej w ciągu doby.

Kreatynina w moczu – normy u mężczyzn

W przypadku pojedynczej próbki moczu orientacyjne stężenie kreatyniny u mężczyzn wynosi około 20–320 mg/dl. Przy dobowej zbiórce podczas interpretacji wyniku uwzględnia się m.in. masę mięśniową oraz zakres referencyjny laboratorium.

Kreatynina w moczu – normy u dzieci

U dzieci wartości kreatyniny w moczu zależą od wieku, płci, masy ciała i etapu rozwoju. Nie należy stosować norm przeznaczonych dla dorosłych. Wynik powinien być interpretowany z wykorzystaniem zakresu referencyjnego odpowiedniego dla wieku dziecka.

Kreatynina w moczu – normy w ciąży

W ciąży zmienia się funkcja nerek, w tym filtracja kłębuszkowa, co może wpływać również na interpretację parametrów nerkowych. W prawidłowej ciąży filtracja kłębuszkowa zwiększa się już w pierwszym trymestrze, a klirens kreatyniny jest wyższy niż poza ciążą.

Nie ma jednego uniwersalnego zakresu kreatyniny w moczu odpowiedniego dla wszystkich kobiet w ciąży. Wynik należy interpretować z uwzględnieniem tygodnia ciąży, rodzaju próbki i zakresu referencyjnego laboratorium.

Kreatynina w moczu – przyczyny niskiego poziomu

Obniżone stężenie lub wydalanie kreatyniny z moczem może mieć różne przyczyny.

Najczęściej bierze się pod uwagę:

• małą masę mięśniową – np. u osób starszych, niedożywionych lub z chorobami mięśni,
• ciążę – fizjologiczne zmiany funkcji nerek mogą wpływać na wynik,
• choroby nerek – w zależności od rodzaju zaburzenia mogą zmieniać wydalanie kreatyniny,
• nieprawidłowo przeprowadzoną dobową zbiórkę moczu – np. pominięcie części oddawanego moczu.

Sam niski wynik nie pozwala określić przyczyny. Należy ocenić go łącznie ze stężeniem kreatyniny we krwi, eGFR i innymi wynikami badań.

Kreatynina w moczu – objawy niskiego poziomu

Niskie stężenie lub wydalanie kreatyniny w moczu zazwyczaj nie powoduje charakterystycznych objawów.

Ewentualne dolegliwości zależą od przyczyny nieprawidłowego wyniku i mogą obejmować:

• osłabienie i zmniejszenie siły mięśni – np. przy małej masie mięśniowej lub niedożywieniu,
• obrzęki – mogą występować w przebiegu niektórych chorób nerek,
• zmiany ilości oddawanego moczu – mogą towarzyszyć zaburzeniom pracy nerek,
• nieprawidłowości w innych badaniach – mogą wskazywać na chorobę wymagającą dalszej diagnostyki.

Kreatynina w moczu – przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższone stężenie lub wydalanie kreatyniny w moczu nie musi oznaczać choroby.

Możliwe przyczyny to:

• większa masa mięśniowa – może wiązać się z większym wydalaniem kreatyniny,
• intensywny wysiłek fizyczny – może wpływać na ilość wydalanej kreatyniny,
• dieta wysokobiałkowa – może wpływać na wynik badania,
• suplementacja kreatyną – może zmieniać wyniki oznaczenia,
• odwodnienie – może zwiększać stężenie kreatyniny w pojedynczej próbce moczu,
• niektóre zaburzenia pracy nerek lub zaburzenia metaboliczne – mogą wpływać na wydalanie kreatyniny.

Kreatynina w moczu – objawy wysokiego poziomu

Podwyższony wynik kreatyniny w moczu często nie powoduje charakterystycznych objawów.

Niepokojące dolegliwości mogą jednak wskazywać na inne zaburzenia i obejmować:

• bardzo małą ilość oddawanego moczu – może być związana z zaburzeniami pracy nerek,
• obrzęki – mogą występować w przebiegu niektórych chorób nerek,
• nieprawidłowości w innych badaniach nerkowych – mogą wymagać dalszej diagnostyki,
• silne bóle mięśni i ciemny, brunatny mocz po intensywnym wysiłku – wymagają pilnej oceny lekarskiej.

Kreatynina w moczu – co zrobić po otrzymaniu wyniku badania?

Niezależnie od wyniku badania kreatyniny w moczu należy skonsultować go z lekarzem, który oceni go w kontekście stanu zdrowia, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

Podczas interpretacji wyniku lekarz uwzględnia przede wszystkim:

Nieprawidłowy wynik nie oznacza automatycznie choroby nerek. Jego znaczenie należy oceniać na podstawie całości obrazu klinicznego.

Powiązane badania

• Kreatynina we krwi – podstawowe oznaczenie wykorzystywane do oceny funkcji nerek. Na podstawie jej stężenia można wyliczyć eGFR.
• eGFR (szacowany wskaźnik filtracji kłębuszkowej) – pozwala ocenić funkcję filtracyjną nerek na podstawie stężenia kreatyniny we krwi i danych pacjenta.
• Klirens kreatyniny – obliczany m.in. na podstawie kreatyniny w moczu, kreatyniny we krwi i objętości moczu. Pozwala oszacować filtrację kłębuszkową.
• ACR (wskaźnik albumina/kreatynina w moczu) – badanie wykorzystywane do oceny albuminurii i wykrywania uszkodzenia nerek.
• Badanie ogólne moczu – dostarcza dodatkowych informacji o stanie układu moczowego i pomaga interpretować inne wyniki.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o badanie kreatyniny w moczu

Jaka jest norma kreatyniny w moczu?

Norma zależy od rodzaju próbki i laboratorium. W pojedynczej próbce orientacyjne stężenie wynosi 20–275 mg/dl u kobiet i 20–320 mg/dl u mężczyzn, natomiast w dobowej zbiórce ocenia się ilość wydalonej kreatyniny.

Co oznacza podwyższona kreatynina w moczu?

Podwyższona kreatynina w moczu nie musi oznaczać choroby. Może być związana m.in. z większą masą mięśniową, intensywnym wysiłkiem fizycznym, dietą lub suplementacją kreatyną.

Co oznacza niska kreatynina w moczu?

Niska kreatynina w moczu może wynikać m.in. z małej masy mięśniowej, niedożywienia lub nieprawidłowo przeprowadzonej dobowej zbiórki moczu. Wynik należy interpretować z uwzględnieniem rodzaju próbki i innych badań.

Czy kreatynina w moczu w normie oznacza, że nerki działają prawidłowo?

Prawidłowy wynik nie wystarcza do pełnej oceny funkcji nerek. Znaczenie mają również inne badania, m.in. kreatynina we krwi, eGFR i wskaźnik albumina/kreatynina w moczu (ACR).

Czy kreatynina w moczu jest podawana w mg/dl?

Wynik z pojedynczej próbki moczu może być podawany w mg/dl. W przypadku dobowej zbiórki zwykle określa się ilość kreatyniny wydalonej w ciągu 24 godzin, np. w mg/dobę.

Przeczytaj również:
Przewlekła niewydolność nerek. Przyczyny, objawy, leczenie