Próchnica zębów. Jak wygląda i jak leczyć próchnicę?

Jak powszechna jest próchnica zębów?

Próchnica jest wynikiem zaniedbań higienicznych w jamie ustnej, w tym nieprawidłowego szczotkowania zębów. Zaledwie połowa Polaków myje zęby codziennie rano i wieczorem.

95% dorosłych oraz 90% dzieci i nastolatków w Polsce ma próchnicę.

Zaawansowaną chorobę można zauważyć już u rocznych dzieci, a co drugi nastolatek z powodu próchnicy traci zęby stałe. Lekceważenie higieny jamy ustnej to w konsekwencji przewlekła próchnica i poważne choroby jamy ustnej. Nieleczone choroby jamy ustnej mogą wiązać się ze zwiększonym ryzykiem niektórych chorób ogólnoustrojowych, zwłaszcza układu sercowo-naczyniowego. Bakterie wraz z toksynami przedostają się do krwiobiegu i zarażają inne narządy wewnętrzne. Dlatego bardzo ważna jest profilaktyka i odpowiednie dbanie o higienę jamy ustnej.

Czytaj też:
Ranking szczoteczek sonicznych do zębów. Jaką wybrać?

Jak wygląda próchnica u dorosłych?

Objawy próchnicy zależą od stopnia zaawansowania zmian. Początkowo choroba może nie powodować bólu ani innych dolegliwości, dlatego często pozostaje niezauważona. Pierwszym objawem „lekkiej” próchnicy są zwykle białe, matowe plamy na powierzchni szkliwa, świadczące o jego demineralizacji.

W miarę postępu choroby na zębie mogą pojawić się żółte, brązowe lub czarne przebarwienia. Z czasem dochodzi do powstania ubytków, które stają się widoczne gołym okiem.

Do częstych objawów próchnicy należą również:

• nadwrażliwość zębów na zimne, gorące, słodkie lub kwaśne pokarmy,
• ból podczas jedzenia,
• nieprzyjemny zapach z ust,
• widoczne ubytki w zębie,
• ból zęba występujący samoistnie lub nasilający się w nocy.

Nieleczona próchnica może prowadzić do uszkodzenia głębszych tkanek zęba, stanu zapalnego miazgi oraz konieczności leczenia kanałowego.

Jak rozpoznać próchnicę między zębami?

Próchnica międzyzębowa rozwija się w przestrzeniach pomiędzy sąsiadującymi zębami. Są to miejsca szczególnie narażone na gromadzenie się płytki nazębnej i resztek pokarmowych, a jednocześnie trudniejsze do oczyszczenia zwykłą szczoteczką.

Zmiany próchnicowe w tych obszarach często rozwijają się przez długi czas bez wyraźnych objawów. Z tego powodu próchnica międzyzębowa bywa wykrywana dopiero podczas wizyty kontrolnej u stomatologa lub na zdjęciu rentgenowskim.

Aby zmniejszyć ryzyko jej wystąpienia, warto regularnie oczyszczać przestrzenie międzyzębowe za pomocą nici dentystycznej, szczoteczek międzyzębowych lub irygatora. Równie ważne są regularne kontrole stomatologiczne, które pozwalają wykryć zmiany na wczesnym etapie.

Jak wyleczyć próchnicę zębów?

Sposób leczenia próchnicy zależy od stopnia zaawansowania zmian.

1. We wczesnym stadium, gdy na powierzchni zęba widoczne są jedynie białe plamy świadczące o demineralizacji szkliwa, możliwe jest zatrzymanie „lekkiej” próchnicy poprzez remineralizację. Polega ona na odbudowie utraconych składników mineralnych szkliwa z wykorzystaniem preparatów zawierających fluor lub inne związki wspierające jego regenerację. Na tym etapie zwykle nie ma konieczności borowania zęba.
2. Jeśli nieleczona próchnica doprowadziła do powstania ubytku, konieczne jest leczenie stomatologiczne. Dentysta usuwa zmienione chorobowo tkanki zęba, a następnie odbudowuje jego strukturę za pomocą materiału wypełniającego (plomby).
3. W przypadku bardzo zaawansowanej próchnicy, gdy doszło do zajęcia miazgi zęba, może być konieczne leczenie kanałowe. Pozwala ono uratować ząb i zapobiec jego usunięciu.

Jakie są przyczyny próchnicy?

• Nieregularne lub niedokładne mycie zębów, niestosowanie nici dentystycznych oraz płynów do płukania ust;
• powstawanie płytki nazębnej, co prowadzi do gromadzenia się i namnażania bakterii;
• częste spożywanie klejących pokarmów;
• podjadanie słodyczy i picie słodzonych napojów;
• długotrwałe zaleganie jedzenia w bruzdach, dołkach i przestrzeniach międzyzębowych;
• stany zapalne.

Za próchnicę odpowiadają przede wszystkim bakterie z gatunku Streptococcus mutans. Rozkładają one cukry i produkują kwasy, które rozpuszczają mineralną strukturę szkliwa. Kolonie bakterii tworzą na powierzchni zębów żółty nalot nazywany płytką nazębną.

Już po 10 minutach od zjedzenia cukrów pH znacząco się obniża. Prowadzi to do demineralizacji, szkliwo traci wapń i staje się porowate. 

Porowatość szkliwa to białe, matowe plamy na zębach, które mogą z czasem ciemnieć. Takie zmiany są na szczęście odwracalne, jednak musimy pozbyć się złych nawyków. W przeciwnym razie do porowatości zaczną wnikać bakterie, które spowodują silny ból zęba, w konsekwencji prowadząc do jego obumierania. Obumarły ząb trzeba leczyć kanałowo, co wiąże się z kosztami i bólem.

Jak dbać o higienę jamy ustnej, aby uniknąć próchnicy?

• Myj zęby minimum 2 razy dziennie ok. 20-30 minut po jedzeniu, szczotkując je dokładnie przez ok. 2 minuty;
• regularnie oczyszczaj przestrzenie międzyzębowe za pomocą nici dentystycznej lub szczoteczek międzyzębowych;
• dbaj o zbilansowaną dietę bogatą w składniki odżywcze wspierające zdrowie zębów i kości, takie jak wapń, fluor oraz witaminy A, C i D;
• usuwaj kamień nazębny minimum raz do roku;
• umów się na wizytę kontrolną u dentysty minimum raz do roku (u osób z większym ryzykiem próchnicy częściej, zgodnie z zaleceniami stomatologa).

Czy próchnica jest zaraźliwa?

Próchnica zębów to choroba bateryjna należąca do chorób zakaźnych, która bardzo łatwo przenosi się pomiędzy ludźmi. Już noworodki są narażone na próchnicę. Jeśli rodzice sprawdzają temperaturę pokarmu, korzystając z łyżeczki lub butelki dziecka, przenoszą bakterie do ust dziecka.

Pamiętaj, aby sprawdzać jedzenie swoimi sztućcami, a mleko odlać do czystej szklanki. Nie oblizuj też smoczka, by usunąć zabrudzenia ani nie całuj dziecka w usta. W obu przypadkach maluch narażony jest na kontakt z bakteriami powodującymi między innymi próchnicę i choroby jamy ustnej.

Można zarazić się również poprzez używanie tych samych sztućców, naczyń, szczoteczki, kubka do płukania ust, a także przez pocałunki z osobą chorą.

Próchnica butelkowa – co to jest?

Próchnica butelkowa dotyczy zębów mlecznych u dzieci. Najbardziej narażone są górne siekacze, ale może ona objąć również pozostałe zęby. Jej objawem są brązowe plamki na powierzchni szkliwa.

Główną przyczyną próchnicy butelkowej jest długotrwałe podawanie słodzonych napojów przez butelkę ze smoczkiem. 

Dziecko jest często dokarmiane krótko przed snem albo podczas drzemki. Zmniejsza się wówczas ilość produkowanej śliny, przez co zęby mają dłuższy kontakt z węglowodanami. Spożywanie tego typu pokarmów przez dłuższy czas może spowodować szybki spadek pH płytki nazębnej. Może to jeszcze zintensyfikować demineralizację szkliwa.

Próchnica butelkowa może przyczynić się do powstania wad zgryzu z powodu przedwczesnej utraty zębów mlecznych. Może ona prowadzić do opóźnienia wyrżnięcia zębów stałych. Przedłużający się brak uzębienia lub jego niekompletność mogą spowodować rozwój wad zgryzu, a w konsekwencji zaburzenia żucia.   

Jeżeli zauważysz próchnicę na zębach mlecznych dziecka, udaj się z nim do stomatologa. Lekarz wyleczy ubytki, zapobiegając tym samym dalszemu rozwojowi próchnicy. Wpływa to również na prawidłową wymianę zębów mlecznych na stałe.

Poza regularnymi wizytami u stomatologa zadbaj o prawidłową higienę jamy ustnej dziecka. Powinno ono szczotkować zęby przynajmniej dwa razy dziennie. Zrezygnuj też z podawania maluchowi słodkich i lepkich napojów. Zastąp je wodą. Z uwagi na bezpieczeństwo dziecka nie pozwalaj mu zasypiać podczas jedzenia z butelki.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o próchnicę zębów

Czy próchnica boli?

Tak. W początkowym stadium może nie dawać objawów, jednak wraz z postępem choroby często pojawia się nadwrażliwość oraz ból zęba.

Czy próchnica sama zniknie?

Nie. Nieleczona próchnica zwykle postępuje i prowadzi do coraz większego uszkodzenia tkanek zęba.

Czy próchnica w zębach mlecznych wymaga leczenia?

Tak. Nieleczona próchnica zębów mlecznych może prowadzić do bólu, stanów zapalnych oraz problemów z prawidłowym wyrzynaniem się zębów stałych.

Przeczytaj również:
Czy można usunąć kamień nazębny domowymi sposobami?