Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka – przyczyny, objawy, leczenie

Co to jest przewlekłe zapalenie żołądka?

Przewlekłe zapalenie żołądka to długotrwały stan zapalny błony śluzowej żołądka. Najczęściej rozwija się w wyniku zakażenia bakterią Helicobacter pylori, rzadziej jest skutkiem procesu autoimmunologicznego lub długotrwałego stosowania niektórych leków.

Choroba może przez wiele lat nie powodować żadnych dolegliwości. Nieleczona może prowadzić do zaniku błony śluzowej żołądka, zaburzeń wchłaniania niektórych składników odżywczych oraz zwiększać ryzyko rozwoju powikłań.

Czytaj też:
Domowe sposoby na zgagę

Zakażenie bakterią Helicobacter pylori

Najczęstszą przyczyną zapaleń błony śluzowej żołądka w populacji europejskiej, odpowiedzialną za nawet 90% z nich, jest zakażenie bakterią Helicobacter Pylori. Bakteria ta, dzięki unikalnej zdolności do wytwarzania amoniaku z użyciem enzymu ureazy, jest w stanie zobojętniać kwaśne środowisko żołądka w swoim sąsiedztwie, a co za tym idzie bytować w błonie śluzowej tego nieprzyjaznego dla innych drobnoustrojów narządu.

W początkowej fazie zakażenia dochodzi do ostrej reakcji zapalnej, której towarzyszy zwiększenie wydzielania kwasu solnego przez wyspecjalizowane komórki błony śluzowej żołądka. Z biegiem czasu zakażenie ostre może przejść w proces przewlekły. Z czasem dochodzi do zaniku błony śluzowej żołądka, co zmniejsza liczbę komórek odpowiedzialnych za produkcję kwasu solnego i hormonów biorących udział w trawieniu.

Niedobór kwasu solnego prowadzi do stanu zwanego bezkwaśnością – niedostatecznie kwaśnego odczynu treści jelitowej, co może utrudniać działanie niektórych enzymów, trawienie składników pokarmowych, a w skrajnych przypadkach doprowadzić do zespołu rozrostu bakteryjnego.

W zespole rozrostu bakteryjnego dochodzi do kolonizacji jelita cienkiego przez bakterie typowo bytujące w jelicie grubym, czego konsekwencją są zaburzenia trawienia i wchłaniania substancji odżywczych oraz niektórych witamin, np. witaminy B12. Zaburzenia trawienia i wchłaniania prowadzą do rozwoju niedoborów składników odżywczych i prowadzą między innymi do rozwoju niedokrwistości z niedoboru żelaza czy wspomnianej wyżej witaminy B12.

W konsekwencji zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka wywołanego infekcją H. pylori, w przypadku jego wieloletniego przebiegu, może dojść do rozwoju dwóch rodzajów nowotworu żołądka:

• raka żołądka,
• chłoniaka żołądka typu MALT – tkanki limfatycznej związanej z błoną śluzową.

Objawy przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka

Przebieg przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka stosunkowo często, nawet w 30% przypadków, jest bezobjawowy.

U pozostałych chorych występują różnie nasilone objawy dyspeptyczne:

• ból w nadbrzuszu,
• odbijanie,
• uczucie pełności nieadekwatne do ilości spożytego pokarmu,
• mdłości,
• wymioty.

Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka – diagnostyka i leczenie

W diagnostyce zapalenia żołądka ważną rolę odgrywa gastroskopia. Badanie pozwala ocenić stan błony śluzowej żołądka oraz pobrać wycinki do badania histopatologicznego. Umożliwia to określenie rodzaju i stopnia nasilenia zmian oraz wykrycie ewentualnych zmian przednowotworowych lub nowotworowych.

Podczas gastroskopii można również wykonać test ureazowy, który pozwala wykryć zakażenie bakterią Helicobacter pylori. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić także nieinwazyjne badania, takie jak test oddechowy lub oznaczenie antygenu H. pylori w kale.

Leczenie zależy od przyczyny choroby. Jeśli przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka jest związane z zakażeniem Helicobacter pylori, stosuje się terapię eradykacyjną, czyli połączenie antybiotyków z lekami zmniejszającymi wydzielanie kwasu żołądkowego. W niektórych przypadkach schemat leczenia obejmuje również preparaty bizmutu.

Niezależnie od przyczyny choroby warto również unikać czynników drażniących błonę śluzową żołądka, takich jak palenie papierosów, nadmierne spożycie alkoholu czy nadużywanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).

Autoimmunologiczne zapalenie błony śluzowej żołądka

Znacznie rzadszą przyczyną przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka jest proces autoimmunologiczny. Biorą w nim udział przeciwciała skierowane przeciw komórkom okładzinowym błony śluzowej oraz przeciw czynnikowi wewnętrznemu, jakim jest białko wytwarzane w komórkach błony śluzowej żołądka, niezbędne do wchłaniania witaminy B12 w przewodzie pokarmowym.

Samo zapalenie w obrębie błony śluzowej, nawet związane z jej ciężkim zanikiem, nie daje w tym przypadku typowych objawów dyspeptycznych. Symptomy ujawniają się dopiero w momencie wystąpienia niedokrwistości, związanej z problemami z wchłanianiem witaminy B12.

Do najczęstszych objawów należą:

• osłabienie,
• duszność,
• bladość powłok skórnych.

W późniejszym okresie ujawniają się także:

• parestezje kończyn,
• drętwienia,
• pieczenie języka
• zaburzenia smaku.

W błonie śluzowej żołądka może dochodzić do zmian dysplastycznych.

W diagnostyce stosuje się wspomnianą już wyżej gastroskopię oraz badania krwi pozwalające wykryć charakterystyczne przeciwciała.

Leczenie polega przede wszystkim na dożywotniej suplementacji witaminy B12 w postaci domięśniowych lub podskórnych iniekcji, ponieważ zmiany zanikowe błony śluzowej są w tym przypadku nieodwracalne.

Jak zmniejszyć ryzyko przewlekłego zapalenia żołądka?

Najczęstszymi przyczynami przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka są zakażenie bakterią Helicobacter pylori oraz proces autoimmunologiczny. Rzadziej choroba rozwija się na skutek długotrwałego narażenia błony śluzowej żołądka na działanie substancji drażniących, zwłaszcza niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).

Aby zmniejszyć ryzyko rozwoju przewlekłego zapalenia żołądka:

• stosuj niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen, ketoprofen, naproksen czy diklofenak, wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza lub informacjami zawartymi w ulotce,
• nie łącz kilku leków z grupy NLPZ bez konsultacji z lekarzem,
• ogranicz spożycie alkoholu i zrezygnuj z palenia papierosów,
• w przypadku podejrzenia zakażenia Helicobacter pylori zgłoś się do lekarza i zastosuj zalecone leczenie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka

Czy przewlekłe zapalenie żołądka można całkowicie wyleczyć?

To zależy od przyczyny choroby. Jeśli zapalenie żołądka jest związane z zakażeniem Helicobacter pylori, odpowiednie leczenie może doprowadzić do ustąpienia stanu zapalnego.

Kiedy objawy zapalenia żołądka powinny skłonić Cię do wizyty u lekarza?

Nie zwlekaj z konsultacją, jeśli objawy zapalenia żołądka utrzymują się przez kilka tygodni, nasilają się lub towarzyszą im utrata masy ciała, trudności z połykaniem albo obecność krwi w wymiocinach lub stolcu.

Czy dieta ma znaczenie przy przewlekłym zapaleniu żołądka?

Tak. Odpowiednio dobrana dieta może pomóc zmniejszyć dolegliwości i ograniczyć podrażnienie błony śluzowej żołądka, choć nie zastąpi leczenia zaleconego przez lekarza.

Czy każdy z zakażeniem Helicobacter pylori zachoruje na przewlekłe zapalenie żołądka?

Nie. U wielu osób zakażenie przez długi czas nie powoduje dolegliwości, jednak zwiększa ryzyko rozwoju przewlekłego zapalenia żołądka i jego powikłań.

Czy przewlekłe zapalenie żołądka zwiększa ryzyko raka?

Tak, ale dotyczy to głównie długo utrzymującego się zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka. Regularna diagnostyka i leczenie mogą zmniejszyć ryzyko rozwoju nowotworu.

Przeczytaj również:
Ostre zapalenie błony śluzowej żołądka – przyczyny, objawy, leczenie