Zatrucie ołowiem. Jak rozpoznać objawy ołowicy?

Czy ołów jest szkodliwy dla zdrowia?

Ołów jest metalem ciężkim o silnym działaniu toksycznym i nie pełni żadnej korzystnej funkcji w organizmie człowieka. Jego szkodliwe działanie może występować nawet przy niewielkim poziomie, zwłaszcza przy długotrwałej ekspozycji. Metal ten stopniowo kumuluje się w tkankach, dlatego jego nadmiar może narastać niezauważenie.

Szczególnie wrażliwe na działanie ołowiu są różne układy organizmu.

Nadmiar tego metalu może prowadzić do zaburzeń w obrębie:

• układu nerwowego – powoduje problemy z koncentracją, pamięcią oraz pogorszenie samopoczucia,
• układu krwiotwórczego – zaburza produkcję hemoglobiny, co może prowadzić do niedokrwistości objawiającej się osłabieniem i przewlekłym zmęczeniem,
• nerek – długotrwała ekspozycja może negatywnie wpływać na ich funkcjonowanie i prowadzić do stopniowego uszkodzenia.

Ołów stanowi szczególne zagrożenie dla dzieci, których organizm wchłania ten metal szybciej niż u dorosłych. Nawet niewielkie ilości mogą negatywnie wpływać na rozwój mózgu i funkcje poznawcze.

Jest on również szczególnie niebezpieczny w czasie ciąży, ponieważ może przenikać przez łożysko matki. Ekspozycja wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań oraz zwiększonym ryzykiem poronienia. Ołów zgromadzony wcześniej w kościach może być uwalniany do krwi, nawet po wielu latach od ekspozycji.

Jak dochodzi do zatrucia ołowiem?

Do zatrucia ołowiem dochodzi najczęściej poprzez wdychanie zanieczyszczonego pyłu lub spożycie skażonej wody, żywności albo gleby. Ekspozycja może mieć charakter jednorazowy lub – częściej – długotrwały przy kontakcie z niewielkimi ilościami metalu.

Najczęstsze źródła narażenia obejmują:
• pracę w przemyśle metalurgicznym lub przy produkcji akumulatorów,
• kontakt ze starymi farbami zawierającymi ołów,
• spożywanie wody z przestarzałych instalacji,
• wdychanie skażonego pyłu lub dymu,
• kontakt z zanieczyszczoną glebą lub kurzem.

Objawy nadmiaru ołowiu w organizmie

Objawy zależą od ilości ołowiu w organizmie oraz czasu ekspozycji. Wyróżnia się zatrucie ostre oraz przewlekłe. Przewlekłe zatrucie, nazywane ołowicą, rozwija się stopniowo i występuje najczęściej.

Objawy ostrego zatrucia ołowiem

Ostre zatrucie pojawia się po krótkotrwałym kontakcie z dużą ilością ołowiu.

Objawy obejmują:
• silne bóle głowy,
• bóle brzucha,
• nudności i wymioty,
• osłabienie,
• zaburzenia koncentracji.

W ciężkich przypadkach mogą wystąpić drgawki i zaburzenia świadomości.

Objawy przewlekłego zatrucia ołowiem (ołowicy)

Ołowica rozwija się w wyniku długotrwałej ekspozycji na niewielkie ilości ołowiu. Metal gromadzi się w tkankach, szczególnie w kościach.

Najczęstsze objawy obejmują:
• przewlekłe zmęczenie,
• bóle i zawroty głowy,
• problemy z koncentracją i pamięcią,
• rozdrażnienie,
• bladość skóry (tzw. ołowiana cera).

W zaawansowanych przypadkach może dojść do niedokrwistości, uszkodzenia nerek oraz zaburzeń neurologicznych.

Jak sprawdzić poziom ołowiu w organizmie?

Podstawowym badaniem jest oznaczenie poziomu ołowiu we krwi. Polega ono na pobraniu próbki krwi żylnej i analizie laboratoryjnej. Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania i może być wykonane na podstawie skierowania lub prywatnie.

Pozwala ono ocenić stopień narażenia oraz potwierdzić zatrucie. Podwyższony poziom może świadczyć o aktualnej lub przeszłej ekspozycji, ponieważ ołów może być uwalniany z tkanek przez długi czas.

Badanie warto wykonać szczególnie w przypadku:
• objawów zatrucia,
• pracy w środowisku narażonym,
• kontaktu ze starymi instalacjami lub farbami,
• podejrzenia ekspozycji.

Wczesne wykrycie pozwala ograniczyć ryzyko powikłań.

Jak obniżyć poziom ołowiu we krwi?

Najważniejsze jest usunięcie źródła ekspozycji. Po jego wyeliminowaniu organizm stopniowo usuwa ołów, głównie przez nerki, jednak proces ten może być długotrwały, ponieważ metal kumuluje się w tkankach.          W niektórych przypadkach stosuje się leczenie chelatujące, które wiąże ołów i ułatwia jego wydalanie.

Odpowiedni poziom wapnia, żelaza i cynku może ograniczać wchłanianie ołowiu. W badaniach wskazuje się również na pomocniczą rolę przeciwutleniaczy, takich jak N-acetylocysteina (NAC), które wspierają mechanizmy ochronne organizmu.

Jak zmniejszyć ryzyko zatrucia ołowiem?

Profilaktyka polega przede wszystkim na ograniczeniu kontaktu z ołowiem. Ważne jest regularne mycie rąk oraz utrzymywanie czystości, aby zmniejszyć kontakt z zanieczyszczonym pyłem. Należy również używać zimnej wody do picia, szczególnie w starszych budynkach. Pomocne może być także stosowanie filtrów i dzbanków filtrujących wodę, które ograniczają obecność zanieczyszczeń, w tym metali ciężkich, takich jak ołów.

Istotną rolę odgrywa odpowiednia dieta. Wapń, żelazo i cynk mogą ograniczać wchłanianie ołowiu. Osoby narażone zawodowo powinny stosować środki ochrony i dbać o higienę po pracy. Świadomość zagrożeń pozwala skutecznie zmniejszyć ryzyko zatrucia.