Witamina B13. Czym jest kwas orotowy i gdzie występuje?

Witamina B13 – czym jest?

Witamina B13 to dawna nazwa kwasu orotowego – organicznego związku chemicznego uczestniczącego w przemianach metabolicznych związanych z syntezą pirymidyn, czyli składników materiału genetycznego.

Organizm człowieka potrafi samodzielnie wytwarzać ten związek, dlatego obecnie nie uznaje się go za klasyczną witaminę.

Kwas orotowy został odkryty na początku XX wieku w serwatce mlecznej. W latach 50. XX wieku badacze przypuszczali, że może być nową witaminą z grupy B, dlatego pojawiło się określenie witamina B13. Z czasem ustalono jednak, że organizm syntetyzuje go samodzielnie i nie jest niezbędne jego regularne dostarczanie wraz z dietą. Mimo tego nazwa funkcjonuje do dziś, zwłaszcza w suplementach diety zawierających orotany magnezu, wapnia czy litu.

Witamina B13 – jak działa?

Najważniejszą rolą kwasu orotowego jest udział w syntezie nukleotydów pirymidynowych, które są potrzebne do tworzenia DNA i RNA. To właśnie dlatego substancja ta bierze udział w procesach wzrostu, regeneracji i podziału komórek. Dlatego kwas orotowy pełni znacznie bardziej złożoną rolę niż początkowo przypuszczano. Nie jest jedynie pośrednim metabolitem – może wpływać na regulację genów odpowiedzialnych za rozwój komórek i tkanek.

W badaniach naukowych podkreśla się, że kwas orotowy uczestniczy w:

• metabolizmie komórkowym,
• syntezie białek,
• produkcji materiału genetycznego,
• przemianach energetycznych,
• regulacji procesów wzrostu i regeneracji tkanek.

Kwas orotowy może wspierać transport niektórych minerałów do komórek, szczególnie magnezu. Z tego względu często spotyka się suplementy zawierające magnez w postaci orotanu. To właśnie dlatego zainteresowanie tym związkiem nadal utrzymuje się zarówno w biochemii, jak i w dietetyce klinicznej.

Witamina B13 – właściwości

Coraz częściej pojawia się pytanie odnośnie suplementacji witaminy B13 w kontekście suplementacji wspierającej regenerację organizmu i wydolność fizyczną. Warto jednak podkreślić, że większość doniesień dotyczących jej potencjalnych korzyści opiera się jedynie na badaniach eksperymentalnych. Natomiast według aktualnej wiedzy kwas ortowy może wykazywać działanie wspomagające w obszarach takich jak:

Wsparcie układu sercowo-naczyniowego 

Niektóre badania sugerują, że omotany, zwłaszcza magnezu, mogą wspierać funkcjonowanie mięśnia sercowego i poprawiać tolerancję wysiłku. Opisywano także potencjalne działanie ochronne wobec komórek serca w warunkach niedotlenienia.

Regeneracja organizmu 

Ze względu na udział w syntezie DNA i RNA, kwas orotowy bywa wiązany z procesami regeneracji komórek i odbudowy tkanek. Dotyczy to szczególnie komórek szybko dzielących się.

Wspieranie układu nerwowego 

W starszych publikacjach naukowych wskazywano na potencjalne działanie neuroprotekcyjne oraz wpływ na odporność organizmu na stres. Trzeba jednak zaznaczyć, że współczesne badania kliniczne są w tym zakresie ograniczone.

Metabolizm nukleotydów 

Kwas orotowy odgrywa istotną rolę w tworzeniu nukleotydów pirymidynowych, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania komórek. Zaburzenia tego procesu mogą prowadzić do rzadkich chorób metabolicznych, takich jak kwasica orotowa.

Witamina B13 – gdzie występuje?

Związek ten naturalnie pojawia się w wielu produktach spożywczych, choć zwykle w niewielkich ilościach.

Najwięcej kwasu orotowego znajduje się w:

• mleku krowim,
• serwatce,
• fermentowanych produktach mlecznych,
• jogurtach,
• kefirach,
• podrobach,
• drożdżach.

Za jedno z głównych naturalnych źródeł uważa się mleko i jego przetwory. To właśnie z mleka po raz pierwszy wyizolowano kwas orotowy na początku XX wieku.

Witamina B13 – suplementacja

Ponieważ organizm sam produkuje kwas orotowy, klasyczny niedobór praktycznie nie występuje. Istnieją jednak bardzo rzadkie choroby metaboliczne związane z zaburzeniami przemian kwasu orotowego. Jedną z nich jest kwasica orotowa wynikająca z defektów enzymów uczestniczących w metabolizmie pirymidyn. Są to jednak schorzenia genetyczne diagnozowane głównie u dzieci i nie mają związku z typową dietą.

Zatem czy suplementacja witaminy B13 ma sens?

Suplementy zawierające kwas orotowy najczęściej występują w postaci orotanów minerałów, np. magnezu lub wapnia. Producenci sugerują ich korzystny wpływ na wydolność organizmu, regenerację czy układ sercowo‑naczyniowy. Witamina B13 bywa też kojarzona ze wspieraniem wydolności i regeneracji mięśni. Wynika to głównie z jej udziału w procesach energetycznych i syntezie nukleotydów.

Pamiętaj, że aktualnie brakuje dużych, nowoczesnych badań klinicznych jednoznacznie potwierdzających skuteczność suplementacji samym kwasem orotowym u zdrowych osób jak i sportowców. W standardowych ilościach obecnych w żywności kwas orotowy uznaje się za bezpieczny. Wysokie dawki suplementacyjne mogą jednak wpływać na metabolizm wątroby i lipidów, dlatego suplementację warto konsultować z lekarzem, szczególnie w przypadku chorób przewlekłych, problemów metabolicznych lub przyjmowania leków.