Witamina B3 (niacyna). Niedobór, objawy i skutki

Niacyna – co to?

Witamina B3, niacyna i witamina PP – to wszystkie nazwy tej samej witaminy. Z chemicznego punktu widzenia obejmuje dwa związki: kwas nikotynowy i amid kwasu nikotynowego. W przeciwieństwie do innych witamin z grupy B witamina B3 może być produkowana przez organizm z aminokwasu – tryptofanu, lecz jest to proces nieefektywny.

Niacyna – działanie. Na co pomaga witamina B3?

Niacyna bierze udział w wielu procesach zachodzących w organizmie. Jest potrzebna przede wszystkim do prawidłowego metabolizmu energetycznego, a także wspiera funkcjonowanie układu nerwowego oraz pomaga utrzymać prawidłowy stan skóry i błon śluzowych.

Kwas nikotynowy stosowany w dużych dawkach leczniczych może również wpływać na stężenie lipidów we krwi. Takie zastosowanie niacyny wymaga jednak kontroli lekarza i nie należy go utożsamiać ze stosowaniem standardowych dawek witaminy B3 w diecie lub suplementach.

Czytaj też:
Jaka witamina B-complex jest najlepsza? Ranking preparatów

Witamina B3 – gdzie występuje?

Bogatymi źródłami niacyny są:  

• wątróbka,  
• mięso,  
• ryby,  
• pełnoziarniste produkty zbożowe,  
• drożdże,  
• rośliny strączkowe,  
• otręby,  
• orzechy.  

W mniejszych ilościach znajdziemy ją w owocach i warzywach, mleku oraz produktach mlecznych. 

W organizmie człowieka witamina B3 może być również syntetyzowana z aminokwasu – tryptofanu, którego źródłem są głównie białka pochodzenia zwierzęcego. W białkach roślinnych występują bardzo małe ilości tryptofanu.

Witamina B3 jest odporna na działanie wysokiej temperatury, światła, tlenu oraz kwaśnego i zasadowego środowiska. Jest ona rozpuszczalna w wodzie, co jest głównym źródłem jej strat. 

Witamina B3 – zapotrzebowanie 

Zapotrzebowanie na witaminę B3 jest zróżnicowane i zależy od płci, wieku, a także stanu fizjologicznego.

Zalecane dzienne spożycie witaminy B3: 

Witamina B3 – objawy niedoboru

Niedobór niacyny występuje obecnie rzadko. Bardziej narażone są na niego m.in. osoby niedożywione, nadużywające alkoholu, z zaburzeniami wchłaniania oraz niektórymi chorobami wpływającymi na metabolizm tryptofanu.

Znaczny niedobór witaminy B3 może prowadzić do rozwoju pelagry.

Jej charakterystyczne objawy to:

• zmiany zapalne skóry, szczególnie w miejscach narażonych na działanie słońca,
• biegunka,
• zaburzenia neurologiczne i psychiczne, np. problemy z koncentracją, dezorientacja czy otępienie.

Nieleczona pelagra może prowadzić do poważnych powikłań, a nawet śmierci. Jej leczenie polega na uzupełnieniu niedoboru niacyny oraz odpowiednim żywieniu.

Organizm może również wytwarzać niacynę z tryptofanu. W procesie tym uczestniczą m.in. witaminy B2 i B6 oraz żelazo, dlatego ich niedobór może ograniczać syntezę witaminy B3.

Niacyna – skutki uboczne i objawy nadmiaru

Niacyna dostarczana wraz z żywnością jest bezpieczna i zwykle nie powoduje działań niepożądanych. Mogą one jednak wystąpić podczas stosowania wysokich dawek witaminy B3 w suplementach lub lekach.

Jednym z charakterystycznych działań niepożądanych kwasu nikotynowego jest tzw. flush, czyli nagłe zaczerwienienie i uczucie gorąca skóry.

Mogą pojawić się również:

• świąd lub mrowienie skóry,
• bóle i zawroty głowy,
• nudności i inne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Długotrwałe stosowanie wysokich dawek niacyny może prowadzić do poważniejszych działań niepożądanych, w tym zaburzeń czynności wątroby, zwiększenia stężenia glukozy i kwasu moczowego we krwi, a rzadziej także zaburzeń widzenia.

Wysokich dawek niacyny nie stosuj na własną rękę – szczególnie jeśli masz chorobę wątroby, cukrzycę lub dnę moczanową.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o witaminę B3

Czy niacyna i witamina B3 to to samo?

Tak. Niacyna to inaczej witamina B3 lub witamina PP. Nazwa „niacyna” obejmuje przede wszystkim dwie formy tej witaminy – kwas nikotynowy i nikotynamid.

Czy witaminę B3 trzeba suplementować?

Przy prawidłowo zbilansowanej diecie zazwyczaj nie ma potrzeby dodatkowego przyjmowania niacyny. Suplementacja może być potrzebna w przypadku niedoboru lub zwiększonego ryzyka jego wystąpienia. Wysokich dawek witaminy B3 nie stosuj bez konsultacji z lekarzem.

Witamina B3 a wątroba – czy niacyna może jej szkodzić?

Niacyna dostarczana wraz z dietą nie stanowi zagrożenia dla zdrowej wątroby. Jej uszkodzenie może natomiast wystąpić podczas długotrwałego stosowania wysokich dawek niacyny, szczególnie kwasu nikotynowego.

Czy można przedawkować witaminę B3 z jedzenia?

Jest to bardzo mało prawdopodobne. Działania niepożądane niacyny dotyczą przede wszystkim wysokich dawek przyjmowanych w suplementach lub lekach, a nie ilości naturalnie występujących w żywności.

Czy niacyna jest tym samym co nikotyna?

Nie. Mimo podobnych nazw niacyna i nikotyna to zupełnie inne substancje. Niacyna jest witaminą B3 i składnikiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Przeczytaj również:
Witamina B12. Jak rozpoznać nadmiar i niedobór?