Krew utajona w kale. Normy, badanie i interpretacja wyników

Krew utajona w kale – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Obecność lub brak krwi w stolcu, której nie można zobaczyć gołym okiem.
• Materiał: kał (stolec) pobierany samodzielnie przez pacjenta do specjalnego pojemnika lub zestawu.
• Kiedy zbadać? W ramach profilaktyki raka jelita grubego, przy objawach mogących wskazywać na krwawienie z przewodu pokarmowego lub na zlecenie lekarza.
• Czy trzeba być na czczo? Nie.
• Ile kosztuje? Zwykle kilkanaście złotych. Cena zależy od rodzaju testu i placówki.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle 1–2 dni robocze.
• Inne nazwy / skróty: FOBT (fecal occult blood test), FIT (fecal immunochemical test), iFOBT, test na krew utajoną w kale, badanie kału na krew utajoną.

Czytaj też:
Kolonoskopia. Jak przebiega badanie? Jak się do niego przygotować?

Krew utajona w kale – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie krwi utajonej w kale (FOBT) służy do wykrywania niewidocznej gołym okiem krwi w stolcu. Stosuje się różne rodzaje tego testu, m.in. immunochemiczny FIT (iFOBT) oraz starszy test gwajakowy (gFOBT).

FIT jest obecnie szeroko wykorzystywany w badaniach przesiewowych raka jelita grubego.

Europejskie wytyczne preferują FIT wykonywany co 2 lata u osób w wieku 50–74 lat, choć sposób organizacji programu zależy od danego kraju.

W Polsce obecny program badań przesiewowych raka jelita grubego finansowany przez NFZ obejmuje przede wszystkim kolonoskopię. Do programu kwalifikują się osoby w wieku 50–65 lat oraz osoby w wieku 40–49 lat, jeśli u najbliższego krewnego rozpoznano raka jelita grubego.

Badanie krwi utajonej w kale może być również wykonane przy objawach sugerujących krwawienie lub chorobę przewodu pokarmowego, m.in.:

• niedokrwistości niewyjaśnionego pochodzenia,
• nawracających bólach brzucha,
• zmianie rytmu wypróżnień,
• niezamierzonej utracie masy ciała,
• podejrzeniu chorób zapalnych jelit.

Rak jelita grubego należy do najczęstszych nowotworów w Polsce i jest jednym z głównych nowotworów pod względem liczby zgonów.

Krew utajona w kale – przygotowanie do badania

Sposób przygotowania zależy przede wszystkim od rodzaju testu.

Test immunochemiczny FIT/iFOBT nie wymaga specjalnej diety. Możesz spożywać mięso i warzywa, a standardowe leki nie wymagają odstawienia, chyba że lekarz zaleci inaczej.

Starszy test gajakowy (gFOBT) jest bardziej podatny na wpływ diety i niektórych leków. Przed wykonaniem takiego testu przez około 3 dni należy unikać m.in. krwistego mięsa, rzodkiewki, chrzanu i witaminy C.

Próbki nie należy pobierać podczas miesiączki, ponieważ krew menstruacyjna może spowodować fałszywie dodatni wynik. W przypadku testu laboratoryjnego warto również przestrzegać instrukcji dotyczących czasu przechowywania i dostarczenia próbki.

Krew utajona w kale – pobierany materiał

Kał pobierany samodzielnie przez pacjenta do specjalnego pojemnika lub zestawu. Próbkę należy pobrać zgodnie z instrukcją dołączoną do konkretnego testu.

Krew utajona w kale – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Do badania krwi utajonej w kale nie trzeba być na czczo.

Krew utajona w kale – zakres cenowy badania

Zwykle kilkanaście złotych. Cena zależy od rodzaju testu i placówki.

Krew utajona w kale – co może wpłynąć na wynik badania?

Na wiarygodność wyniku wpływa przede wszystkim rodzaj zastosowanego testu i sposób pobrania próbki.

Wynik fałszywie dodatni

W przypadku starszego testu gajakowego wynik może zostać zaburzony przez:

• spożycie krwistego mięsa,
• niektóre warzywa, m.in. rzodkiewkę, chrzan i brokuły,
• witaminę C,
• niektóre leki.

Na wynik może wpłynąć również obecność krwi z odbytu, np. przy krwawiących hemoroidach lub szczelinie odbytu, a także krew menstruacyjna.

W przypadku FIT te ograniczenia dietetyczne nie mają zastosowania, ponieważ test wykrywa hemoglobinę ludzką.

Wynik fałszywie ujemny

Ujemny wynik nie wyklucza całkowicie obecności zmian w przewodzie pokarmowym. Przyczyną może być m.in. nieregularne krwawienie, zbyt mała ilość krwi w próbce lub nieprawidłowe przechowywanie materiału.

Test FIT jest przeznaczony przede wszystkim do wykrywania krwi pochodzącej z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, ponieważ hemoglobina z górnego odcinka jest trawiona podczas przechodzenia przez przewód pokarmowy.

Krew utajona w kale – normy badania

W przypadku jakościowego testu na krew utajoną wynik określa się jako ujemny lub dodatni.

• Wynik ujemny oznacza, że w badanej próbce nie wykryto krwi.
• Wynik dodatni oznacza, że test wykrył obecność krwi i wymaga wyjaśnienia przyczyny.

W przypadku ilościowego testu FIT laboratorium może podać również stężenie hemoglobiny w kale. Próg uznania wyniku za dodatni zależy od zastosowanego testu i przyjętego progu diagnostycznego. Nie należy porównywać wyniku ilościowego FIT z jedną uniwersalną „normą”.

Krew utajona w kale – co oznacza wynik ujemny i kiedy może być mylący?

Ujemny wynik oznacza, że w badanej próbce nie wykryto krwi. Nie wyklucza jednak całkowicie zmian w przewodzie pokarmowym, ponieważ niektóre zmiany mogą krwawić okresowo.

Jeśli objawy utrzymują się mimo ujemnego wyniku, lekarz może zdecydować o dalszej diagnostyce, w tym o wykonaniu kolonoskopii. Szczególnie ważne jest to przy objawach alarmowych.

Krew utajona w kale – wynik ujemny. Objawy, które mimo to wymagają konsultacji

Ujemny wynik testu nie powinien opóźniać konsultacji lekarskiej, gdy pojawiają się:

• smoliste lub czarne stolce,
• krew widoczna gołym okiem w stolcu lub na papierze toaletowym,
• niewyjaśniona utrata masy ciała,
• niedokrwistość,
• przewlekłe osłabienie i zmęczenie,
• utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień,
• nawracające bóle brzucha.

Objawy alarmowe wymagają odpowiedniej diagnostyki niezależnie od wyniku testu na krew utajoną.

Krew utajona w kale – możliwe przyczyny wyniku dodatniego

Dodatni wynik oznacza wykrycie krwi w badanej próbce. Nie jest równoznaczny z rozpoznaniem raka jelita grubego.

Możliwe przyczyny dodatniego wyniku to m.in.:

• polipy jelita grubego,
• rak jelita grubego,
• choroby zapalne jelit,
• hemoroidy i szczelina odbytu,
• uchyłki jelita,
• choroby żołądka i dwunastnicy, szczególnie w przypadku testów wykrywających hem z całego przewodu pokarmowego,
• inne źródła krwawienia z przewodu pokarmowego.

W przypadku dodatniego wyniku testu przesiewowego FIT standardowym kolejnym etapem jest dalsza diagnostyka, najczęściej kolonoskopia.

Test FIT ma dobrą skuteczność w wykrywaniu raka jelita grubego, ale jego czułość i swoistość zależą m.in. od zastosowanego testu i progu odcięcia. W dużej metaanalizie 19 badań uzyskano czułość około 79% i swoistość około 94%.

Krew utajona w kale – wynik dodatni. Objawy towarzyszące, których nie wolno bagatelizować

Przy dodatnim wyniku szczególną uwagę należy zwrócić na:

• zmianę rytmu wypróżnień,
• krew widoczną gołym okiem,
• nawracające bóle brzucha,
• niedokrwistość,
• przewlekłe zmęczenie,
• niewyjaśnioną utratę masy ciała.

Objawy te wymagają konsultacji lekarskiej niezależnie od przyczyny dodatniego wyniku.

Krew utajona w kale – co zrobić po otrzymaniu wyniku badania?

Wynik ujemny. Jeśli badanie wykonano w ramach przesiewu i nie występują objawy alarmowe, FIT można powtarzać zgodnie z przyjętym programem lub zaleceniami. Europejskie zalecenia wskazują na wykonywanie FIT co 2 lata u osób objętych takim schematem.

Wynik dodatni. Skonsultuj wynik z lekarzem. W przypadku dodatniego testu przesiewowego konieczna jest dalsza diagnostyka, której podstawowym elementem jest zwykle kolonoskopia.

Nie traktuj dodatniego wyniku jako rozpoznania raka. Test wykrywa krew, a nie jej przyczynę.

Niezależnie od wyniku badania krwi utajonej w kale skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

Powiązane badania

Badania często zlecane razem z testem na krew utajoną lub w podobnym kontekście diagnostycznym:

• Kolonoskopia – podstawowe badanie pozwalające ocenić wnętrze jelita grubego i w razie potrzeby pobrać wycinki lub usunąć polipy.
• Morfologia krwi z rozmazem – pomaga wykryć niedokrwistość, która może towarzyszyć przewlekłemu krwawieniu.
• Żelazo i ferrytyna w surowicy – mogą być pomocne przy podejrzeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza.
• Kalprotektyna w kale – pomaga w diagnostyce stanów zapalnych jelit.
• Badanie ogólne kału – w zależności od objawów może dostarczyć dodatkowych informacji o stanie przewodu pokarmowego.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o krew utajoną w kale

Co oznacza krew utajona w kale?

Krew utajona w kale to niewielka ilość krwi, której nie widzisz gołym okiem. Jej obecność może wskazywać na krwawienie w przewodzie pokarmowym, dlatego wynik badania powinien być oceniony przez lekarza.

Krew utajona w kale – wynik dodatni. Co powinieneś zrobić?

Jeśli badanie na krew utajoną w kale dało wynik dodatni, nie oznacza to automatycznie nowotworu. Taki wynik wymaga wyjaśnienia przyczyny i może być wskazaniem do dalszej diagnostyki, np. kolonoskopii.

Jakie są najczęstsze przyczyny krwi utajonej w kale?

Przyczyny krwi utajonej w kale mogą obejmować m.in. polipy jelita grubego, hemoroidy, choroby zapalne jelit, uchyłki czy nowotwór jelita grubego. Źródło krwawienia powinien ustalić lekarz.

Czego nie jeść przed badaniem krwi utajonej w kale?

Zależy to od rodzaju testu. Przed obecnie powszechnie stosowanym testem immunochemicznym (FIT) zwykle nie musisz zmieniać diety. Starsze testy gwajakowe mogą wymagać ograniczeń żywieniowych – stosuj się do instrukcji laboratorium.

Czy dodatni wynik krwi utajonej w kale zawsze oznacza raka?

Nie. Wynik dodatni może mieć wiele przyczyn innych niż rak jelita grubego. Nie powinieneś jednak ignorować takiego wyniku, ponieważ wymaga on odpowiedniej diagnostyki.

Czy hemoroidy mogą być przyczyną krwi utajonej w kale?

Tak, hemoroidy mogą powodować krwawienie i wpłynąć na wynik badania. Nie zakładaj jednak, że to właśnie one są przyczyną dodatniego wyniku – szczególnie w badaniu przesiewowym konieczne może być wykluczenie innych źródeł krwawienia.

Przeczytaj również:
Rak jelita grubego. Jakie objawy o nim świadczą?