Badanie FT3. Normy, wyniki i interpretacja

FT3 – pigułka wiedzy o badaniu wolnej trijodotyroniny

• Co pokazuje? Stężenie aktywnej, niezwiązanej z białkami frakcji hormonu tarczycy, trijodotyroniny.
• Materiał: krew żylna.
• Kiedy zbadać? Przede wszystkim przy podejrzeniu nadczynności tarczycy, zwłaszcza gdy TSH jest obniżone, a także w wybranych sytuacjach podczas monitorowania leczenia.
• Czy trzeba być na czczo? Tak.
• Ile kosztuje?  Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle 1-2 dni robocze.
• Inne nazwy / skróty: wolna trijodotyronina, free T3, FT3, fT3

Czytaj też:
Badania tarczycy – TSH, FT3, FT4 i przeciwciała. Jakie badania wykonać?

FT3 – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

FT3 wykonuje się przede wszystkim w diagnostyce nadczynności tarczycy, szczególnie gdy wynik TSH jest obniżony. Badanie może pomóc ocenić, czy podwyższone stężenie hormonów tarczycy wynika ze zwiększonego poziomu T3, zwłaszcza gdy wynik FT4 jest prawidłowy.

Badanie FT3 może być również wykorzystywane w wybranych sytuacjach podczas monitorowania leczenia chorób tarczycy. Nie jest natomiast podstawowym badaniem w diagnostyce niedoczynności – w tym przypadku większe znaczenie mają TSH i FT4.

FT3 często oznacza się razem z TSH i FT4, ponieważ zestawienie tych wyników pozwala dokładniej ocenić czynność tarczycy i ustalić przyczynę nieprawidłowych wyników.

FT3 – przygotowanie do badania

Na badanie FT3 warto zgłosić się rano, na czczo, po około 12 godzinach od ostatniego posiłku. W tym czasie możesz pić tylko wodę.

Dzień przed pobraniem unikaj intensywnego wysiłku fizycznego i postaraj się ograniczyć stres. Badanie FT3 można wykonać również podczas miesiączki.

Przed badaniem poinformuj lekarza lub osobę wykonującą pobranie o przyjmowanych lekach i suplementach, szczególnie o biotynie, która może wpływać na wyniki oznaczeń hormonów tarczycy. Nie odstawiaj samodzielnie żadnych leków przed badaniem.

FT3 – pobierany materiał

Do oznaczenia FT3 pobiera się krew żylną.

FT3 – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Tak. Badanie najlepiej wykonać rano, po zachowaniu co najmniej 12 godzinnej przerwy od ostatniego posiłku.

FT3 – zakres cenowy badania

Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.

FT3 – co może wpłynąć na wynik badania?

Wynik FT3 może być zafałszowany przez wiele czynników.

Najważniejsze z nich to:

• leki – m.in. amiodaron, glikokortykosteroidy, leki tyreostatyczne, estrogeny, leki przeciwpadaczkowe i heparyna mogą zmieniać stężenie FT3,
• biotyna (witamina B7) – stosowana w większych dawkach może zaburzać wyniki oznaczeń FT3 wykonywanych metodami immunochemicznymi,
• choroby ogólnoustrojowe – ciężkie infekcje, urazy, niedożywienie i niektóre choroby przewlekłe mogą prowadzić do tzw. zespołu niskiej T3, w którym FT3 jest obniżone bez pierwotnej choroby tarczycy,
• ciąża – powoduje fizjologiczne zmiany stężenia hormonów tarczycy, dlatego wyniki należy interpretować z uwzględnieniem okresu ciąży.

FT3 – normy

Zakres referencyjny FT3 może różnić się między laboratoriami w zależności od zastosowanej metody oznaczenia. U dorosłych kobiet i mężczyzn orientacyjny zakres FT3 wynosi 2,25–6 pmol/l (1,5–4 ng/l). Zawsze porównuj jednak swój wynik z zakresem referencyjnym podanym na sprawozdaniu z konkretnego laboratorium.

FT3 – normy u dzieci

Zakresy referencyjne FT3 u dzieci zmieniają się z wiekiem – u noworodków i niemowląt są wyraźnie wyższe niż u dorosłych, a w miarę dorastania stopniowo się obniżają. Interpretację wyniku FT3 u dziecka zawsze należy oprzeć na normach laboratoryjnych właściwych dla jego grupy wiekowej i skonsultować z lekarzem prowadzącym.

FT3 – normy u kobiet w ciąży

W ciąży stężenie FT3 zmienia się wraz z poszczególnymi trymestrami – w I trymestrze może być nieznacznie wyższe, natomiast w II i III trymestrze wykazuje tendencję do obniżania się. Do oceny wyników ciężarnych stosuje się oddzielne normy ciążowe, opracowane dla każdego trymestru. Interpretacja wyniku FT3 w ciąży należy wyłącznie do lekarza prowadzącego.

FT3 – przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższone stężenie FT3 może występować w przebiegu nadczynności tarczycy, ale ma również inne możliwe przyczyny.

Należą do nich:

• nadczynność tarczycy – m.in. w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa lub wola guzkowego toksycznego,
• T3-toksykoza – postać nadczynności tarczycy, w której FT3 jest podwyższone, a FT4 może pozostawać w zakresie referencyjnym,
• zapalenie tarczycy – w niektórych rodzajach zapalenia uwalnianie wcześniej zmagazynowanych hormonów może prowadzić do ich przejściowego wzrostu we krwi,
• przyjmowanie hormonów tarczycy – zbyt duża dawka preparatów zawierających hormony tarczycy, w tym T3, może prowadzić do podwyższenia FT3.

FT3 – objawy wysokiego poziomu

Podwyższone FT3 może towarzyszyć objawom nadczynności tarczycy.

Mogą pojawić się m.in.:

• kołatanie serca i przyspieszone bicie serca,
• nadmierna potliwość i nietolerancja ciepła,
• drżenie rąk,
• nerwowość, rozdrażnienie i problemy ze snem,
• chudnięcie mimo prawidłowego lub zwiększonego apetytu,
• biegunka,
• zaburzenia miesiączkowania,
• wytrzeszcz oczu, szczególnie w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa.

Objawy mogą rozwijać się stopniowo lub pojawić się nagle. Sam podwyższony wynik FT3 nie pozwala jednak rozpoznać przyczyny – należy interpretować go razem z TSH, FT4 i objawami.

FT3 – przyczyny niskiego poziomu

Obniżone stężenie wolnej trijodotyroniny może mieć różne przyczyny i samo w sobie nie oznacza niedoczynności tarczycy.

Do możliwych przyczyn należą m.in.:

• zespół niskiej T3 – obniżenie FT3 może występować podczas ciężkich chorób ogólnoustrojowych, niedożywienia lub wyniszczenia organizmu,
• niedoczynność tarczycy – w niektórych przypadkach może towarzyszyć jej obniżenie FT3, jednak do rozpoznania niedoczynności podstawowe znaczenie mają TSH i FT4,
• stosowanie niektórych leków – m.in. amiodaronu, glikokortykosteroidów czy leków tyreostatycznych,
• niedobór jodu – może wpływać na produkcję hormonów tarczycy, choć nie powinien być automatycznie uznawany za przyczynę każdego niskiego FT3.

FT3 – objawy niskiego poziomu

Niskie FT3 może towarzyszyć objawom typowym dla niedoczynności tarczycy, ale samo obniżenie tego parametru nie przesądza o rozpoznaniu.

Możliwe objawy to m.in.:

• zmęczenie i osłabienie,
• przyrost masy ciała,
• uczucie zimna,
• problemy z koncentracją,
• zaparcia,
• sucha skóra,
• wypadanie włosów,
• zwolnienie akcji serca,
• obniżony nastrój.

Objawy te są niespecyficzne i mogą występować także w innych chorobach. Samo ich występowanie nie pozwala rozpoznać niedoczynności tarczycy, dlatego wynik FT3 należy interpretować razem z TSH, FT4 i objawami.

FT3 – co zrobić po otrzymaniu wyniku badania?

Niezależnie od wyniku badania FT3 skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

Wynik FT3 należy interpretować razem z TSH, FT4 oraz objawami. Sam wynik FT3, bez pozostałych informacji, nie pozwala ustalić przyczyny nieprawidłowości ani postawić rozpoznania.

Niewielkie odchylenie FT3 nie zawsze oznacza chorobę tarczycy. Wynik może być przejściowo zmieniony m.in. w przebiegu infekcji, innych chorób ogólnoustrojowych lub pod wpływem niektórych leków.

Powiązane badania

FT3 zwykle interpretuje się w połączeniu z innymi badaniami oceniającymi czynność tarczycy.

Najczęściej są to:

• TSH (hormon tyreotropowy) – podstawowe badanie oceniające czynność tarczycy, od którego najczęściej rozpoczyna się diagnostykę.
• FT4 (wolna tyroksyna) – razem z TSH pomaga ocenić czynność tarczycy i interpretować nieprawidłowe wyniki FT3.
• Anty-TPO i anty-TG (przeciwciała przeciwtarczycowe) – mogą być pomocne w ocenie autoimmunologicznego podłoża chorób tarczycy, np. Hashimoto.
• Anty-TSHR (przeciwciała przeciw receptorowi TSH) – wykorzystywane przede wszystkim w diagnostyce choroby Gravesa-Basedowa.
• USG tarczycy – pozwala ocenić budowę, wielkość i strukturę gruczołu; uzupełnia badania laboratoryjne.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o badanie FT3

Co to jest badanie FT3 i kiedy warto je wykonać?

Badanie FT3 pozwala Ci sprawdzić stężenie wolnej trójjodotyroniny, czyli jednego z hormonów tarczycy. Lekarz może je zlecić, jeśli podejrzewa u Ciebie nadczynność tarczycy lub chce dokładniej ocenić jej funkcjonowanie.

Jakie są normy FT3 u dorosłych?

Normy FT3 zależą od laboratorium i zastosowanej metody. Zazwyczaj zakres referencyjny wynosi około 2,25–6 pmol/l. Swój wynik zawsze porównuj z normami podanymi na wydruku badania.

Co oznacza podwyższone FT3?

Jeśli masz podwyższone FT3, może to wskazywać na nadczynność tarczycy. Szczególnie istotne jest to wtedy, gdy jednocześnie masz obniżone TSH. Do prawidłowej interpretacji potrzebne są również inne wyniki i ocena objawów.

Co oznacza niskie FT3 przy prawidłowym TSH?

Niskie FT3 przy prawidłowym TSH nie musi oznaczać niedoczynności tarczycy. Taki wynik może pojawić się m.in. podczas ciężkiej choroby, niedożywienia lub długotrwałego ograniczenia kalorii. Warto omówić go z lekarzem.

Czy samo FT3 wystarczy do diagnostyki tarczycy?

Nie. Diagnostyka tarczycy zwykle rozpoczyna się od oznaczenia TSH, a w zależności od wyniku i objawów obejmuje również FT4 i czasami FT3. Samo stężenie trójjodotyroniny nie wystarczy, aby rozpoznać chorobę tarczycy.

Przeczytaj również:
Nadczynność tarczycy – objawy, przyczyny i leczenie