181
22 marca 2019

Azotany i azotyny w żywności – co kryje się w mięsie?

Żyjemy w czasach, w których do żywności dodaje się mnóstwo szkodliwych konserwantów. W związku z tym konsumenci przywiązują coraz większą wagę do jakości kupowanych produktów. Jakie substancje kryją się w mięsie i jak działają na nasz organizm? Odpowiedzi znajdziecie poniżej.

Azotany w przetwórstwie mięsnym

Azotany i azotyny mogą mieć różne źródło pochodzenia. Spożywamy je nie tylko z pożywieniem, głównie roślinnym, ale również ze skażoną wodą. Warzywa liściaste mogą być dużym źródłem azotanów, nawet w ilości 1000 mg/kg. Spożywając produkty pochodzenia zwierzęcego, również dostarczamy organizmowi sporych ilości tych związków. Dodatek do żywności stanowią:

  • azotyn potasu (E249),
  • azotyn sodu (E250),
  • azotan sodu (E251),
  • azotan potasu (E252).

Są one odpowiedzialne za nadanie mięsu czerwono-różowej barwy. Ponadto, poprawiają oraz utrwalają smak i zapach, a także przedłużają trwałość produktu poprzez działanie bakteriobójcze. Dodatek azotanów hamuje wzrost bakterii jadu kiełbasianego. Według opinii WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) spore dawki azotanów i azotynów w żywności, przekraczające dopuszczalne normy, stanowią zagrożenie dla zdrowia. Ich nadmierne spożycie może powodować różnego rodzaju zatrucia. Dodatki te obniżają również wartość odżywczą produktów i powodują destrukcję witamin z grupy A oraz B.

Wędliny

Wpływ azotanów i azotynów na organizm człowieka

Azotyny wiążą się z hemoglobiną i uniemożliwiają przenoszenie tlenu poprzez jej stałe blokowanie, co skutkuje niedotlenieniem tkanek oraz organów. Związki te rozszerzają naczynia krwionośne oraz działają rozkurczowo na mięśnie gładkie. Objawy zatrucia widoczne są już po 30 minutach. Pojawia się ostry ból brzucha, zaczerwienienie twarzy, zawroty głowy,  sinica, duszność, tachykardia, zamroczenie, spadek ciśnienia krwi, aż do wystąpienia zapaści. Najbardziej narażone na przedawkowanie tych związków są dzieci oraz niemowlęta, ponieważ ich hemoglobina jest bardziej wrażliwa. Dzienne spożycie azotynów nie powinno przekraczać 0,1 mg/kg, natomiast dopuszczalne dzienne spożycie azotanów wynosi 5 mg/kg. 1 g azotynu potasu E249 powoduje zatrucie organizmu, a 4 g to dawka śmiertelna dla dorosłego człowieka.

Zawartość azotanów i azotynów w produktach mięsnych

Mięso niepeklowane zawiera stosunkowo niską zawartość azotanów i azotynów –  około 2,5 mg/kg (dopuszczalne 0,15-11,12 mg/kg). W takiej sytuacji praktycznie niemożliwe jest przekroczenie dopuszczalnych ilości w tych związków. W przypadku, gdy surowiec przeznaczony do dalszego przetwórstwa zawiera już np. 10 mg/kg szkodliwych związków, to kolejny etap obróbki mięsa, np. peklowanie, spowoduje przekroczenie dopuszczalnych dawek tych związków.

Zawartość azotanów i azotynów zmniejsza się podczas przechowywania produktu, z powodu przemiany barwników hemowych do nitrozylopochodnych oraz dysmutacji azotynu do azotanu. Duży nacisk na ograniczenie stosowania tych związków wywołał fakt, że w mięsie peklowanym powstają N-nitrozoaminy. Mają one działanie neuro- i nefrotoksyczne, a także muta- i tetragenne.

Uwaga! Zwiększają również występowanie raka żołądka i przełyku.

Regulacje prawne dotyczące stosowania azotanów i azotynów

W wielu krajach wprowadzono całkowity zakaz lub ograniczenia stosowania azotanów i azotynów w przetwórstwie żywności. Pojawiły się również kontrole zawartości tych związków zarówno w surowcach, jak i produktach finalnych. Według EFSA (Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) powinno się dążyć do jak najmniejszego narażenia konsumentów na nitrozoaminy. Dlatego należy obniżyć zawartość azotanów i azotynów do poziomu niezbędnego zachowaniu trwałości oraz bezpieczeństwa mikrobiologicznego produktu.

Ponadto, w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/52/WE znajduje się zapis o możliwości stosowania tych związków tylko w postaci mieszaniny z solą kuchenną (NaCl). W polskim prawie dopuszczalne ilości azotynów są wysokie:

  • 150 mg/kg w przypadku produktów mięsnych,
  • 100 mg/kg w produktach mięsnych sterylizowanych,
  • 180 mg/kg w peklowanych produktach mięsnych.

W produktach finalnych wynoszą one kolejno: 50 mg/kg, 100 mg/kg i 175 mg/kg. Dla porównania w Danii wartości te są zdecydowanie mniejsze i wynoszą one np. 60 mg/kg, a nie 150 mg/kg, jak w Polsce.

Producenci przetworów mięsnych dodają azotyn potasu E249, azotyn sodu E250 oraz azotan sodu E251, azotan potasu E252, by utrwalić zapach i smak mięsa, a także zahamować rozwój bakterii. Związki te jednak w procesie przetwórstwa zamieniają się w szkodliwe dla organizmu nitrozoaminy. Aby kontrolować zawartość tych związków w produktach mięsnych, wprowadzono wiele dyrektyw zawierających dopuszczalne ilości azotanów i azotynów. Należy pamiętać, że ogrzewanie peklowanych produktów (np. szynki) oraz  związków zawierających duże ilości amin (np. sera) na zapiekankach czy pizzy również powoduje wydzielanie się szkodliwych nitrozoamin. W związku z tym powinno się ograniczyć ich spożycie, a podczas codziennych zakupów zwracać uwagę na skład produktów.

Źródła:

  1. Inż. Ap. Chem. 2011, 50, 2, 19-21,
  2. Pośpiech E., Frankowska A., Azotany III i V – ich zastosowanie i przyszłość w przetwarzaniu mięsa, Medycyna Wet. 2009, 65 (12),
  3. Cierach M., Azotyny w procesie peklowania mięsa funkcje, aspekty zdrowotne, peklowanie bezazotynowe –  część I, Gosp. Mięsna 2007a, 59, 4, 24-27,
  4. Cierach M., Azotyny w procesie peklowania mięsa funkcje, aspekty zdrowotne, peklowanie bezazotynowe – część II, Gosp. Mięsna 2007, 59, 5, 18-21.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak ograniczyć łaknienie przy rzucaniu palenia?

Podczas rzucania palenia przede wszystkim proszę zadbać o swoją dietę i dokładnie planować posiłki, aby ograniczyć podjadanie. Aby wypełnić żołądek,…

Zobacz więcej

Data ważności leku. Jak ją właściwie odczytać?

Termin ważności zapisany na opakowaniu leku (blistrze, butelce, tubce itp.) jako "mm/rrrr" oznacza, że produkt ten można używać do ostatniego…

Zobacz więcej

Najlepsza pora na przyjmowanie leków na nadciśnienie

Istnieją badania, które wskazują, że stosowanie leków na nadciśnienie na noc może powodować obniżenie ryzyka zawału serca i udaru mózgu.…

Zobacz więcej

Jak zadbać o wzrok, pracując przed komputerem?

Polecam wypróbowanie kropli do oczu zawierających chlorek sodu i dekspantenol, np. Xedrenio Dex, nawilżające krople do oczu z dekspantenolem, Hylo…

Zobacz więcej

Stosowanie syropu – jak długo po otwarciu?

Syropy mogą mieć ograniczoną datę ważności po pierwszym otwarciu ze względu na możliwe zanieczyszczenie drobnoustrojami oraz na rozkład (pod wpływem…

Zobacz więcej

Suplementacja witaminy B12 na diecie wegetariańskiej

Witaminę B12 powinny suplementować osoby narażone na jej niedobory, czyli m.in. stosujące dietę wegetariańską i wegańską. Według Instytutu Żywności i…

Zobacz więcej

Jodek potasu – dawkowanie podczas zagrożenia promieniowaniem

W przypadku wystąpienia katastrofy nuklearnej, np. w wyniku zniszczenia elektrowni atomowej, Minister Zdrowia może wydać dyspozycję dotyczącą wydawania leków z…

Zobacz więcej

Onycholiza paznokci – jak ją leczyć?

Onycholiza paznokci, czyli odwarstwienie się paznokcia od macierzy, jest schorzeniem ciężkim do leczenia, ponieważ nie dysponujemy konkretnym preparatem na tę…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

  1. Hedwig pisze:

    Trują nas z każdej strony i odbierają życie bez najmniejszej kary !

    1. Poradnik Gemini pisze:

      Dlatego tak ważne jest sprawdzanie składów i świadome wybieranie produktów.

  2. Śmierć pisze:

    W parówkach ilość azotynów wynosi 1380.. a norma 180

    1. Poradnik Gemini pisze:

      Dlatego warto mieć świadomość, co kryje się w wysokoprzetworzonych produktach.

    2. fakt pisze:

      Po pierwsze nie należy mylić azotanów z azotynami oraz dodanych azotanów z występującymi naturalnie. Poza tym proszę się zapoznać, ile azotanów/azotynów mają rośliny. Wtedy też czapka urośnie.

    3. Paweł pisze:

      i rodzi się pytanie kto takie gówno dopuszcza do sprzedaży? Gdzie jest sanepid?

  3. Tomesz pisze:

    Skąd wiadomo czy na metkach żywności jest faktycznie prawda? Jeśli tak to co kupować i co jeść??

  4. slepoki pisze:

    No i tu jest odpowiedz z kad i dlaczego jest cowid =najperw chemia zniszczysz odpornosc w jelitach a pozniej lapiesz choroby.

Czytaj także
15 lutego 2019 mgr Anna Dulska
09 lutego 2022 mgr Ewelina Pietrzak
27 stycznia 2022 mgr Ewelina Pietrzak
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)