Przewlekłe zapalenie trzustki. Przyczyny, objawy, leczenie

Przewlekłe zapalenie trzustki – przyczyny 

Do najczęstszych przyczyn przewlekłego zapalenia trzustki należy nadmierne spożywanie alkoholu oraz palenie tytoniu, szczególnie wśród mężczyzn. U kobiet przeważają czynniki idiopatyczne (o nieznanym podłożu). 

U większości pacjentów PZT jest o etiologii mieszanej – istnieje więcej niż jedna przyczyna choroby.

Rozróżnia się przyczyny: 

• toksyczno-metaboliczne: alkohol, palenie tytoniu, hipertrójglicerydemia, hiperkalcemia, przewlekła choroba nerek, cukrzyca,
• genetyczne: dziedziczne predyspozycje do PZT,
• autoimmunologiczne: PZT związane z inną chorobą autoimmunologiczną (zespół Sjogrena, nieswoiste choroby zapalne jelit) lub izolowane autoimmunologiczne przewlekłe zapalenie trzustki,
• nawracające ostre zapalenie trzustki,
• uszkodzenia i obstrukcje przewodu trzustkowego: guzy, zwłóknienia, kamienie przewodowe,
• idiopatyczne: brak uchwytnej przyczyny.

Czytaj też:
Dieta trzustkowa. Zasady żywienia przy chorobach trzustki

Przewlekłe zapalenie trzustki – objawy 

Najczęstszym, aczkolwiek niecharakterystycznym dla PZT objawem jest ból brzucha. Zwykle umiejscowiony jest w nadbrzuszu (górnym środkowym kwadrancie brzucha, pomiędzy łukami żebrowymi). Ból pojawia się najczęściej po posiłku, o największym nasileniu 15-30 minut po zjedzeniu i trwa od kilku godzin do kilku dni. Ma charakter nawracający, może częściowo ustępować po przybraniu pozycji siedzącej lub przy pochylaniu się do przodu. Może promieniować do kręgosłupa i występować razem ze wzdęciami, nudnościami i wymiotami.

Dolegliwości bólowe mogą charakteryzować się różnym nasileniem i długością, w zależności od fazy choroby. Na początku choroby ból może być niewielki, ale z czasem zwykle staje się coraz bardziej dokuczliwy.

Epizodom bólowym mogą towarzyszyć okresowe, przemijające żółtaczki. Jest to spowodowane mechanicznym uciskiem zmienionej chorobowo trzustki na przewody trzustkowe w obrębie głowy trzustki. 

U chorych mogą pojawić się biegunki tłuszczowe, czyli luźne stolce o tłustej, mazistej konsystencji utrudniającej spłukiwanie i cuchnącym zapachu. Ten objaw wynika z zaburzenia wchłaniania tłuszczów z przewodu pokarmowego, spowodowanego upośledzeniem zewnątrzwydzielniczej czynności trzustki – zmniejszenia aktywności lipazy rozkładającej trójglicerydy. Chorzy mogą mieć niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) i witaminy B12, jednak zwykle bez objawów klinicznych. 

W zaawansowanym stadium choroby w wyniku uszkodzenia miąższu trzustki i utraty funkcji wewnątrzwydzielniczej (uwalnianie insuliny i glukagonu) może dojść do rozwoju wtórnej cukrzycy, klasyfikowanej jako cukrzyca typu 3C. Cukrzyca towarzysząca PZT zwykle jest insulinozależna, jednak różni się od cukrzycy typu 1 większym ryzykiem wystąpienia hipoglikemii.

Przewlekłe zapalenie trzustki – leczenie 

Podstawowymi obowiązkowymi zaleceniami w leczeniu PZT są: 

• całkowita abstynencja,
• zaprzestanie palenia tytoniu, 
• dieta trzustkowa – składa się z 5–7 małych, bogatobiałkowych posiłków dziennie. Jej kaloryczność oraz zawartość tłuszczu powinny być dostosowane indywidualnie do stanu pacjenta, stopnia zaawansowania choroby i tolerancji pokarmów.

Powyższe czynności, uzupełnione substytucją enzymów trzustkowych, przyczyniają się do złagodzenia dolegliwości bólowych. Dodatkowo stosuje się leki przeciwbólowe i spazmolityczne. Suplementowane są także witaminy A, D, E, K i B12. 

W przypadku uciążliwych dolegliwości nieustępujących po leczeniu objawowym i uzupełniającym jest możliwość leczenia inwazyjnego – endoskopowego lub chirurgicznego. Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW) umożliwia poszerzenie miejsca zwężenia przewodu trzustkowego lub usunięcie złogów. Zaawansowane, oporne na leczenie PZT po nieskutecznej próbie leczenia endoskopowego może wymagać leczenia operacyjnego, obejmującego m.in. zabiegi odbarczające przewód trzustkowy lub resekcję części trzustki. Całkowite usunięcie trzustki wykonuje się jedynie w wybranych przypadkach.

Leczenie przewlekłego zapalenia trzustki może trwać przez całe życie chorego z różną skutecznością. Najlepszym działaniem profilaktycznym zmniejszającym ryzyko rozwoju PZT jest całkowite zaprzestanie spożywania alkoholu i palenia tytoniu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o przewlekłe zapalenie trzustki

Od czego bierze się zapalenie trzustki?

Przyczyn zapalenia trzustki jest wiele. W przypadku przewlekłego zapalenia trzustki najczęściej są to długotrwałe spożywanie alkoholu i palenie tytoniu. Choroba może być również związana z czynnikami genetycznymi, autoimmunologicznymi lub rozwijać się bez uchwytnej przyczyny.

Jakie są rokowania w przewlekłym zapaleniu trzustki?

Rokowania w przewlekłym zapaleniu trzustki zależą przede wszystkim od stopnia uszkodzenia narządu, przyczyny choroby oraz przestrzegania zaleceń lekarskich. Całkowita rezygnacja z alkoholu i palenia tytoniu może spowolnić postęp choroby i zmniejszyć ryzyko powikłań.

Czy przewlekłe zapalenie trzustki można wyleczyć?

Nie. Zmiany, które powstają w trzustce w przebiegu przewlekłego zapalenia trzustki, są nieodwracalne. Leczenie ma na celu złagodzenie objawów, zapobieganie powikłaniom oraz poprawę jakości życia.

Czy przewlekłe zapalenie trzustki zwiększa ryzyko raka trzustki?

Tak. U osób z przewlekłym zapaleniem trzustki ryzyko rozwoju raka trzustki jest większe niż w populacji ogólnej, zwłaszcza jeśli choroba trwa wiele lat. Nie oznacza to jednak, że nowotwór rozwinie się u każdego chorego.

Przeczytaj również: 
Ostre zapalenie trzustki – przyczyny, objawy, leczenie