Kwas moczowy. Normy, badanie i interpretacja wyników

Kwas moczowy – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Stężenie kwasu moczowego we krwi, które zależy od jego wytwarzania i wydalania z organizmu.
• Materiał: krew żylna, w określonych sytuacjach także mocz.
• Kiedy zbadać? M.in. przy podejrzeniu dny moczanowej, kamicy nerkowej, chorobach nerek i podczas kontroli leczenia.
• Czy trzeba być na czczo? Tak.
• Ile kosztuje? Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zazwyczaj tego samego dnia.
• Inne nazwy / skróty: uric acid (ang.), UA.

Czytaj też:
Dna moczanowa. Jak rozpoznać objawy?

Kwas moczowy – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie kwasu moczowego wykonuje się przede wszystkim przy podejrzeniu dny moczanowej – choroby zapalnej stawów związanej z odkładaniem się kryształów moczanu sodu.

Typowe objawy napadu to:

• nagły, silny ból stawu,
• obrzęk stawu,
• zaczerwienienie stawu,
• najczęściej zajęcie stawu dużego palca stopy.

Badanie może być potrzebne także w przypadku kamicy nerkowej, chorób nerek oraz podczas leczenia obniżającego stężenie kwasu moczowego.

Poziom kwasu moczowego kontroluje się również u części pacjentów leczonych onkologicznie. Szybki rozpad wielu komórek, np. podczas chemioterapii, może gwałtownie zwiększyć jego stężenie i obciążyć nerki.

Kwas moczowy – jak przygotować się do badania?

Przez 24-48 godzin przed pobraniem ogranicz alkohol, szczególnie piwo, unikaj bardzo obfitych posiłków i intensywnego wysiłku fizycznego.

Jeśli przyjmujesz leki, poinformuj o nich personel punktu pobrań. Nie odstawiaj ich samodzielnie – niektóre preparaty wpływają na poziom kwasu moczowego.

Kwas moczowy – pobierany materiał

Krew żylna, zazwyczaj pobierana z żyły łokciowej.

Kwas moczowy można oznaczać także w moczu, np. w diagnostyce kamicy nerkowej lub ocenie jego wydalania przez nerki. Lekarz może wtedy zlecić dobową zbiórkę moczu, czyli zebranie całego moczu oddanego w ciągu 24 godzin. 

Czy badanie kwasu moczowego trzeba wykonać na czczo?

Tak. Badanie kwasu moczowego najlepiej wykonać po 8–12 godzinach od ostatniego posiłku. Przed pobraniem możesz pić wodę.

Kwas moczowy – cena badania

Badanie kwasu moczowego kosztuje zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.

Kwas moczowy – co może wpłynąć na wynik badania?

Na poziom kwasu moczowego wpływają m.in.:

• produkty bogate w puryny – m.in. podroby, część mięs, ryb i owoców morza mogą zwiększać jego wytwarzanie,
• alkohol – szczególnie piwo może zwiększać stężenie kwasu moczowego i utrudniać jego wydalanie,
• duża ilość fruktozy, np. ze słodzonych napojów – może sprzyjać wzrostowi kwasu moczowego,
• odwodnienie – może zwiększać jego stężenie we krwi,
• choroby nerek – mogą utrudniać usuwanie kwasu moczowego,
• niektóre leki – m.in. część leków moczopędnych i małe dawki kwasu acetylosalicylowego,
• intensywny wysiłek fizyczny – może przejściowo podwyższać wynik,
• szybki rozpad wielu komórek – może wystąpić m.in. w niektórych chorobach nowotworowych i podczas ich leczenia.

Kwas moczowy – normy

Norma kwasu moczowego zależy od płci, wieku i zakresu referencyjnego stosowanego przez laboratorium. Wynik porównuj przede wszystkim z normą podaną na wydruku. 

Kwas moczowy – normy u kobiet

U dorosłych kobiet orientacyjny zakres wynosi 2,4–6,0 mg/dl, czyli ok. 143–357 µmol/l. 

Kwas moczowy – normy u mężczyzn 

U dorosłych mężczyzn orientacyjny zakres wynosi 3,4–7,0 mg/dl, czyli ok. 202–416 µmol/l. 

Kwas moczowy – normy u dzieci

U dzieci stężenie kwasu moczowego zmienia się wraz z wiekiem i dojrzewaniem. Dla dzieci w wieku 1–10 lat przykładowe zakresy referencyjne wynoszą 2,4–5,4 mg/dl u chłopców oraz 2,1–5,7 mg/dl u dziewczynek. W kolejnych latach wartości te stopniowo zwiększają się wraz z wiekiem.

Kwas moczowy – normy u kobiet w ciąży

W ciąży poziom kwasu moczowego zwykle obniża się na początku, a później stopniowo wzrasta. 

Nie ma zakresu liczbowego odpowiedniego dla wszystkich etapów ciąży i laboratoriów. Wynik ocenia się z uwzględnieniem trymestru, normy laboratorium i innych badań.

Kwas moczowy – objawy przy wysokim poziomie

Sam wysoki kwas moczowy często nie powoduje dolegliwości. 

Jeśli kryształy moczanu sodu zaczynają odkładać się w stawach i rozwija się dna moczanowa, mogą pojawić się: 

• nagły, bardzo silny ból stawu, najczęściej dużego palca stopy, kostki lub kolana,
• obrzęk i zaczerwienienie stawu,
• ocieplenie skóry nad stawem,
• ból przy dotyku i ograniczenie ruchu,
• guzki dnawe – twarde złogi moczanów pojawiające się przy długo trwającej chorobie. 

Napad dny obejmujący duży palec stopy nazywa się podagrą.

Podwyższony kwas moczowy może też sprzyjać kamicy nerkowej. Może wtedy pojawić się silny ból w boku lub okolicy lędźwiowej, krew w moczu albo nudności.

Kwas moczowy – przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższony kwas moczowy we krwi nazywa się hiperurykemią. Powstaje wtedy, gdy organizm wytwarza za dużo kwasu moczowego, nerki usuwają go za mało albo występują oba mechanizmy. 

Do przyczyn należą m.in.: 

• choroby nerek, które utrudniają wydalanie kwasu moczowego,
• dieta bogata w puryny, zwłaszcza duże ilości podrobów, mięsa, niektórych ryb i owoców morza,
• alkohol,
• duża ilość fruktozy, np. ze słodzonych napojów,
• nadwaga, otyłość i zaburzenia metaboliczne,
• odwodnienie,
• niektóre leki,
• szybki rozpad wielu komórek, np. podczas leczenia części chorób nowotworowych. 

Nieznacznie podwyższony kwas moczowy nie oznacza dny moczanowej. Hiperurykemia może przez długi czas nie powodować objawów. 

Kwas moczowy – objawy przy niskim poziomie

Niski poziom kwasu moczowego najczęściej nie powoduje charakterystycznych objawów. Hipourykemia, czyli obniżone stężenie kwasu moczowego we krwi, może przebiegać bezobjawowo, a ewentualne dolegliwości zależą od jej przyczyny.

Kwas moczowy – przyczyny niskiego poziomu

Hipourykemia występuje rzadziej niż podwyższone stężenie kwasu moczowego.

Możliwe przyczyny to m.in.: 

• zwiększone wydalanie kwasu moczowego przez nerki,
• niektóre zaburzenia pracy cewek nerkowych – części nerek, które odzyskują potrzebne organizmowi substancje z powstającego moczu,
• ciężkie choroby wątroby, które mogą zmniejszać wytwarzanie kwasu moczowego,
• niektóre leki, w tym leczenie obniżające poziom kwasu moczowego. 

Co zrobić po otrzymaniu wyniku badania kwasu moczowego?

Niezależnie od wyniku badania skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

W przypadku podwyższonego kwasu moczowego warto: 

• zadbać o odpowiednie nawodnienie,
• ograniczyć alkohol, szczególnie piwo,
• ograniczyć produkty bogate w puryny i słodzone napoje z dużą ilością fruktozy,
• stopniowo zmniejszać nadmierną masę ciała, jeśli występuje nadwaga lub otyłość, 

Nie stosuj głodówek ani bardzo restrykcyjnych diet w celu szybkiego obniżenia wyniku – mogą zwiększać stężenie kwasu moczowego. Jeśli potrzebne są leki, dobiera je lekarz. 

Powiązane badania 

• Kreatynina i eGFR – pomagają ocenić pracę nerek, eGFR to szacowany współczynnik filtracji kłębuszkowej, który pokazuje, jak skutecznie nerki filtrują krew. 
• Badanie ogólne moczu – pomaga ocenić stan nerek i dróg moczowych. 
• CRP i OB – pomagają ocenić stan zapalny, np. przy bolesnym i obrzękniętym stawie. 
• Kwas moczowy w moczu lub dobowej zbiórce moczu – pozwala ocenić jego wydalanie przez nerki.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o badanie kwasu moczowego

Czy badanie kwasu moczowego trzeba robić na czczo? 

Tak. Najlepiej zachować 8–12 godzin przerwy od jedzenia. Możesz pić wodę. 

Co oznacza wysoki kwas moczowy we krwi? 

Oznacza hiperurykemię, czyli stężenie powyżej normy. Może wynikać m.in. z gorszego wydalania przez nerki, diety, alkoholu, odwodnienia lub niektórych leków. 

Jakie są normy kwasu moczowego u kobiet i mężczyzn? 

Orientacyjnie normy u kobiet wynoszą 2,4–6,0 mg/dl, a u mężczyzn 3,4–7,0 mg/dl. Najważniejszy jest zakres podany przez laboratorium. 

Jak obniżyć kwas moczowy dietą? 

Ogranicz podroby, duże ilości mięsa, część ryb i owoców morza, alkohol oraz słodzone napoje z fruktozą. Dbaj też o nawodnienie i unikaj gwałtownych diet odchudzających. 

Czy kwas moczowy bada się z krwi czy z moczu? 

Najczęściej z krwi. Badanie moczu zleca się m.in. wtedy, gdy trzeba ocenić wydalanie kwasu moczowego przez nerki.

Przeczytaj również:
Kreatynina w surowicy – czym jest i jakie są jej normy?