90
15 marca 2022

Beta-blokery – działanie, wskazania, skutki uboczne

Beta-blokery to substancje lecznicze, które blokują receptory beta-adrenergiczne w organizmie. Substancje te mogą różnić się między sobą specyfiką działania, dlatego znajdują zastosowanie w leczeniu różnych chorób, głównie układu sercowo-naczyniowego. 

Jak działają beta-blokery? 

Blokery receptorów beta-adrenergicznych hamują działanie owych receptorów i obniżają efekt działania neuroprzekaźników, takich jak adrenalina, noradrenalina i dopamina. W organizmie występują trzy rodzaje takich receptorów: 

  • β1 – występują głównie w mięśniu sercowym; 
  • β2 – występują głównie w mięśniach gładkich, przede wszystkim w oskrzelach i naczyniach krwionośnych; 
  • β3 – występują głównie w tkance tłuszczowej. 

Podczas zablokowania receptorów β1 zniesione zostaje działanie dodatnie inotropowe i chronotropowe na serce, czyli zmniejsza się siła skurczu i częstotliwość skurczów mięśnia sercowego. Przy blokowaniu receptorów β2 zniesione zostaje działanie zwiotczające na mięśnie gładkie [1]. 

Beta-blokery różnią się między sobą profilem działania. Wyróżniamy beta-blokery działające selektywnie i nieselektywnie oraz posiadające lub nieposiadające wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej (ISA). ISA to zdolność do częściowego pobudzania receptorów adrenergicznych [2]. 

Beta-blokery selektywne z ISA: 

  • acebutolol, 
  • celiprolol. 

Beta-blokery selektywne bez ISA: 

  • atenolol, 
  • betaksolol, 
  • bisoprolol, 
  • esmolol, 
  • metoprolol, 
  • nebiwolol. 

Beta-blokery nieselektywne z ISA: 

  • karteolol, 
  • pindolol. 

Beta-blokery nieselektywne bez ISA: 

  • karwedilol, 
  • propranolol, 
  • sotalol, 
  • tymolol. 

Wskazania do stosowania beta-blokerów 

Leki należące do grupy beta-blokerów stosowane są głównie w leczeniu:  

  • choroby wieńcowej serca – poprzez spowolnienie rytmu serca zmniejszają zapotrzebowanie serca na tlen i poprawiają przepływ krwi przez naczynia wieńcowe w dłuższej fazie rozkurczu; 
  • niewydolności serca – serce nie jest pobudzane przez neuroprzekaźniki pobudzające; 
  • nadciśnienia tętniczego – obniżają wydzielanie reniny i zmniejszają pojemność minutową serca; 
  • zaburzeń rytmu serca – hamują przewodzenie w przedsionkach i zwalniają czynność serca; 
  • jaskry – obniżają ciśnienie wewnątrzgałkowe; 
  • nadczynności tarczycy – propranolol maskuje objawy tego schorzenia (drżenie rąk i kołatanie serca); 
  • lęku scenicznego – zmniejszają występowanie objawów takich jak pocenie się; 
  • zespołów abstynencyjnych – łagodzą objawy odstawienne alkoholu. 

Beta-blokery stosuje się także w profilaktyce migren. Obniżają one częstotliwość występowania napadów migren [2]. 

Efekt rebound beta-blokerów 

Efekt rebound nazywany jest również efektem z odbicia.  

W przypadku długotrwałego stosowania leków blokujących receptory beta-adrenergiczne zwiększa się ilość tych receptorów w organizmie.  

Wiąże się to ze zwiększonym wydzielaniem noradrenaliny, dlatego nie należy nagle odstawiać beta-blokerów. Takie postępowanie grozi niebezpiecznym wzrostem ciśnienia krwi, wystąpieniem dusznicy bolesnej, a nawet zawałem mięśnia sercowego. Odstawiając beta-blokery, należy stopniowo zmniejszać ich dawkę [1]. 

Działania niepożądane beta-blokerów 

Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne są dobrze tolerowane. Działania niepożądane można podzielić na: 

  • swoiste – są wynikiem blokowania receptorów beta; zalicza się do nich osłabienie siły skurczu serca, bradykardię, niskie ciśnienie krwi i zaburzenia krążenia; 
  • nieswoiste – niezwiązane z mechanizmem działania leku; należą do nich zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nudności, wymioty, biegunka, zmęczenie, uczucie rozbicia i reakcje alergiczne [1]. 

Beta-blokery – przeciwwskazania 

Do głównych przeciwwskazań do stosowania beta-blokerów należą: 

  • obturacyjne zaburzenia wentylacji, 
  • zaburzenia rytmu serca w przebiegu bradykardii, 
  • blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia, 
  • wstrząs kardiogenny, 
  • hipotonia, 
  • bradykardia [1]. 

Bezpieczeństwo stosowania beta-blokerów w ciąży i podczas karmienia piersią 

Według polskich towarzystw nadciśnienia tętniczego, kardiologicznego oraz ginekologów i położników kobiety w okresie ciąży powinny stosować głównie beta-blokery selektywne, np. metoprolol. W czasie karmienia piersią za bezpieczne do stosowania uznaje się propranolol, metoprolol i labetalol. W znikomym stopniu substancje te przenikają do mleka matki [2]. 

Beta-blokery – interakcje 

Stosując beta-blokery, warto zwrócić uwagę na: 

  • NLPZ (np. ibuprofen, naproksen) – leki te mogą podwyższać ciśnienie tętnicze, dlatego zwłaszcza na początku leczenia należy zachować szczególną ostrożność podczas ich stosowania; 
  • amiodaron – połączenie beta-blokerów z tą substancją może doprowadzić do bradykardii i nadmiernego obniżenia ciśnienia tętniczego krwi; 
  • sok pomarańczowy lub grejpfrutowy – może zaburzać biodostępność stosowanych beta-blokerów [2].

Przeczytaj również:
Arytmia serca – przyczyny, objawy, leczenie

Źródła: 

  1. Mutschler E., Geisslinger G., Kroemer H.K., Farmakologia i toksykologia Mutschlera, IV wydanie, MedPharm, 2015 r. 
  2. Tuszyński K., Leki – Praktyczny przewodnik po grupach leków dostępnych w Polsce, wydanie I 2021, Wydawnictwo farmaceutyczne, s. 87-92.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Bisocard i Lokren – czy można je łączyć?

Nie należy stosować łącznie leków Bisocard i Lokren, ponieważ zawierają one substancje czynne o takim samym mechanizmie działania. Ich łączne…

Zobacz więcej

Czy po zażyciu leku Klacid można przebywać na słońcu?

Substancja czynna występująca w leku Klacid należy do grupy antybiotyków. Podczas stosowania antybiotyków należy unikać ekspozycji na słońce, gdyż lek…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Program lekowy – co to jest?

Program lekowy to gwarantowane, czyli bezpłatne świadczenie oparte na zastosowaniu innowacyjnych, kosztownych substancji czynnych, których użycie nie jest finansowane w…

Zobacz więcej

Czy lek musujący można rozpuścić w wodzie gazowanej?

Skład tabletek musujących jest tak skomponowany, że nie ma konieczności dodawania do nich wody gazowanej, gdyż zawierają one węglany i…

Zobacz więcej

Czy można zwrócić lek do apteki?

Niestety, zgodnie z art. 96 ust.7  ustawy o prawie farmaceutycznym, nie jest możliwe przyjęcie zwrotu leku do apteki. Leki są…

Zobacz więcej

Niewydolność serca a domowa tlenoterapia

W przypadku niewydolności serca bardzo prawdopodobnie organizm Pani mamy nie jest wystarczająco zaopatrywany w tlen. Warto wykonać badanie określające poziom…

Zobacz więcej

Czy można łączyć paracetamol z ibuprofenem?

Ibuprofen oraz paracetamol mogą być stosowane razem, również w przeziębieniu. Należy jednak pamiętać,  żeby nie przekraczać maksymalnych dawek dobowych tj. 4…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
28 czerwca 2022 mgr farm. Marta Grabowska
01 października 2019 mgr farm. Marta Junowicz
16 kwietnia 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
19 marca 2021 mgr farm. Magdalena Stalmirska
26 stycznia 2021 mgr farm. Karolina Kochańska
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)